Bài viết của Đại sứ Michael W. Marine

Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ: MỐI QUAN TÂM CHUNG
Bài viết của Ngài Đại sứ nhân Ngày Sở hữu Trí tuệ Thế giới 2007

Hàng năm vào ngày 26 tháng 4, các chính phủ, tổ chức, doanh nghiệp trên toàn cầu kỷ niệm Ngày Sở hữu Trí tuệ Thế giới.  Đây là một cơ hội cho chúng ta nhìn lại tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (IPR). 

“Quyền sở hữu trí tuệ” là thuật ngữ chỉ việc bảo vệ sự sáng tạo của con người và trách nhiệm giải trình đối với sản phẩm thông qua các cơ chế luật pháp như bản quyền, bằng sáng chế, thương hiệu.  Nói một cách đơn giản, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là hình thức đảm bảo rằng người khác sẽ không thể đòi quyền sở hữu các ý tưởng của bạn.

Một vài ví dụ và số liệu dưới đây giải thích tại sao việc chống vi phạm quyền sở hữu trí tuệ và làm hàng giả, hàng nhái lại là vấn đề thiết yếu đối với tất cả quốc gia, kể cả Việt Nam:

• Năm 2004, báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới cho thấy 20 nước được cho là thực hiện bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ nghiêm ngặt nhất nằm trong số 27 quốc gia đứng đầu về khả năng cạnh tranh phát triển kinh tế.  Ngược lại, 20 nước được cho là yếu kém nhất trong lĩnh vực này thuộc về số 36 nước có khả năng cạnh tranh kinh tế thấp nhất.
• Ước tính cho thấy 70 phần trăm giá trị đầu ra của kinh tế toàn cầu ngày nay do khu vực dịch vụ đem lại, rất nhiều trong số đó phụ thuộc vào sự tiến bộ của công nghệ.  Sáng tạo và áp dụng công nghệ mới có được là nhờ các công ty, các nhà phát minh biết rõ rằng nỗ lực sáng tạo và công sức lao động của họ được pháp luật bảo vệ.
• Với một số trường hợp xấu nhất, quyền sở hữu trí tuệ không được bảo vệ có thể gây ra các hậu quả chết người.  Năm 1995 ở Niger, vắc-xin giả đã không thể bảo vệ người dân chống lại dịch viêm màng não và gây ra cái chết cho 2.500 người.  Năm 1989, một vụ rơi máy bay ở Na-uy làm 55 người chết, nguyên nhân được cho là do các bộ phận của máy bay bị làm giả.

Rõ ràng việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ sẽ thúc đẩy sự thịnh vượng và tăng trưởng kinh tế của một quốc gia, khuyến khích phát triển môi trường kinh doanh, văn học nghệ thuật, bảo vệ sức khoẻ và đảm bảo an toàn cho người dân trên toàn thế giới.

Chủ đề của Ngày Sở hữu Trí tuệ năm này là “Khuyến khích Sáng tạo”.  Chủ đề này miêu tả một cách toàn diện nhất yêu cầu thiết yếu phải bảo vệ quyền lợi của người sở hữu trí tuệ.  Đó là nhằm bảo vệ, khuyến khích các nỗ lực sáng tạo và tinh thần kinh doanh.  Các sản phẩm sáng tạo của trí óc và trí tưởng tượng gồm âm nhạc, nghệ thuật, văn học, các phát minh và khám phá khoa học như công nghệ và dược phẩm mới làm cho thế giới của chúng ta khoẻ mạnh, an toàn, và lý thú hơn.

Thật không may là việc sao chép trái phép và vi phạm sở hữu trí tuệ là vấn đề mà tất cả các quốc gia đều gặp phải.  Tỉ lệ vi phạm bản quyền và làm hàng giả, hàng nhái cao tại Việt Nam là vấn đề rất đáng quan tâm.  Chúng đang thực sự đe doạ khả năng Việt Nam đạt được các thành tựu văn hoá và khoa học trong tương lai.  Trong một thế giới nơi các ý tưởng đang tạo thành một dòng chảy chung, việc vi phạm sở hữu trí tuệ đe doạ làm xói mòn tiềm năng kinh tế và bản sắc văn hoá phong phú, đậm đà của Việt Nam.  Với các giới doanh nhân và nghệ sỹ trong nước đang ngày càng mở rộng, Việt Nam sẽ có khả năng đóng góp rất nhiều cho thế giới.  Tuy nhiên, vấn đề thiết yếu là các ý tưởng, phát minh, sản phẩm âm nhạc và điện ảnh của Việt Nam phải được bảo vệ thích đáng để khuyến khích sức sáng tạo hơn nữa. 

Có một quan niệm sai lầm nhưng khá phổ biến là việc sao chép đĩa quang học (CD, DVD, CD-ROM), thu truyền hình cáp trái phép, sử dụng các chương trình phần mềm bất hợp pháp chỉ gây ảnh hưởng đến các công ty và nghệ sỹ lớn của phương Tây.  Tuy nhiên thực tế cho thấy rất nhiều nghệ sỹ và người tiêu dùng Việt Nam cũng là nạn nhân của các hoạt động sai trái này.  Chắc chắn số người bị ảnh hưởng sẽ còn tiếp tục tăng nếu việc vi phạm sở hữu trí tuệ vẫn không được kiểm soát.

Trong vài năm gần đây, Việt Nam đã có một số bước đi quan trọng trong việc đẩy mạnh bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ thông qua các hoạt động lập pháp và quan hệ công chúng.  Bên cạnh đó, Việt Nam đã cam kết thực hiện một số nghĩa vụ quan trọng về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong tiến trình gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).  Tuy nhiên, việc thông qua các quy định pháp luật mới vẫn chưa đủ.  Vấn đề quan trọng hơn là phải thực thi các quy định này một cách nghiêm túc.  Hiện nay Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc tạo ra một môi trường đủ mạnh để bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ, với mục tiêu thúc đẩy phát triển kinh tế, thu hút đầu tư nước ngoài, chấm dứt việc sử dụng không hợp lý nguồn thu từ thuế của chính phủ, bảo vệ sức khoẻ và bảo đảm an toàn cho người dân Việt Nam.

Chính phủ Hoa Kỳ rất quan tâm đến sự phát triển của Việt Nam.  Một Việt Nam thịnh vượng sẽ là đối tác thương mại hiệu quả hơn của Hoa Kỳ, đồng thời sẽ là một sức mạnh quan trọng đối với sự ổn định và phát triển xã hội trong khu vực.  Để giúp Việt Nam đảm bảo tăng tưởng kinh tế mạnh mẽ và nhanh chóng hơn, Hoa Kỳ cam kết tiếp tục quan hệ đối tác với Việt Nam thông qua việc xây dựng năng lực và triển khai các chương trình hỗ trợ kỹ thuật nhằm cải thiện môi trường sở hữu trí tuệ tại đây.

Nỗ lực chung của hai nước trong việc đảm bảo hoạt động bảo vệ thương hiệu, bản quyền và bằng sáng chế sẽ thúc đẩy hơn nữa mối quan hệ kinh tế song phương đang phát triển mạnh mẽ, đảm bảo rằng thế giới sẽ được hưởng lợi từ các giá trị văn hoá, sức sáng tạo và sự khéo léo của Việt Nam, đồng thời Việt Nam cũng sẽ được hưởng lợi từ các cơ hội kinh tế được mở rộng và các sản phẩm được bảo đảm an toàn hơn. 

Bảo vệ ý tưởng, phát minh và tính sáng tạo không chỉ là trách nhiệm của chính phủ.  Mỗi người dân đều có thể đóng góp vào nỗ lực này.  Chúng ta với tư cách người tiêu dùng sẽ có vai trò quan trọng thông qua việc mua các sản phẩm an toàn và hợp pháp, hỗ trợ các cố gắng sáng tạo văn học, nghệ thuật bằng việc chọn xem truyền hình cáp có bản quyền và mua đĩa CD, DVD hợp pháp.  Ngăn chặn vi phạm quyền sở hữu trí tuệ là lợi ích của mỗi người.  Và với nỗ lực chung, tất cả chúng ta có thể khuyến khích sức sáng tạo tuyệt vời của Việt Nam.