Skip Global Navigation to Main Content
Skip Breadcrumb Navigation
Trang thông tin: Quyết định về tình trạng kinh tế thị trường/phi thị trường của Việt Nam

Quyết định về tình trạng kinh tế thị trường/phi thị trường của Việt Nam

Trang thông tin

Ngày 8/11, Cục Nhập khẩu của Bộ Thương mại Hoa Kỳ đã công bố kết luận của Cục liên quan đến cuộc điều tra về tình trạng của nền kinh tế của nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam là thị trường hay phi thị trường căn cứ theo các luật thuế chống phá giá và chống trợ giá của Hoa Kỳ. Trong khi Việt Nam đã có tiến bộ rõ rệt trong một số cuộc cải cách, phân tích của Bộ Thương mại Hoa Kỳ cho thấy rằng Việt Nam vẫn chưa chuyển đổi thành một nền kinh tế thị trường. Cho đến khi nào kết luận nêu trên bị bãi bỏ, tình trạng kinh tế phi thị trường của Việt Nam sẽ được vận dụng vào tất cả các thủ tục hành chính tương lai trong suốt thời gian điều tra hoặc xem xét diễn ra sau ngày quyết định này có hiệu lực.

Thông tin chung

Vào ngày 18/7/2002, đáp lại khiếu nại của ngành cá nheo Mỹ, Bộ Thương mại Hoa Kỳ đã khởi xướng một cuộc điều tra chống phá giá đối với một số loại cá lọc xương cắt lát đông lạnh của Việt Nam thường được gọi là cá basa và cá tra phi-lê đông lạnh trong cuộc điều tra này. Bộ Thương mại hiện dự kiến sẽ công bố kết luận sơ bộ về vấn đề này vào ngày 24/1/2003. Chúng tôi cần phải đề cập đến vấn đề nền kinh tế phi thị trường (non-market economy, hoặc NME) vào ngày 8/11 là vì chúng tôi muốn có đủ thời gian tiến hành phân tích thích đáng về việc chống phá giá để hoàn chỉnh việc đưa ra kết luận sơ bộ.

Trong đơn khiếu nại, những người khiếu nại đã cáo buộc rằng Việt Nam là một nước NME chiểu theo luật thuế chống phá giá của Hoa Kỳ căn cứ vào ngữ nghĩa của khoản 771 (18) (B) của Luật Thuế 1930 sửa đổi. Bộ Thương mại trước đây đã không xem xét đến tình trạng NME của Việt Nam chiểu theo các luật thương mại của Hoa Kỳ vì cho đến nay Mỹ chưa có vụ tranh chấp thương mại nào liên quan đến Việt Nam.

Trong một vài tháng qua, chiểu theo các yếu tố luật định theo khoản 771 (18) (B) của Luật Thuế 1930 sửa đổi, Bộ Thương mại đã tiến hành xem xét lại nền kinh tế Việt Nam. Việc xem xét này gồm các bước sau:

  • Ngày 14/8/2002, Bộ Thương mại đã công bố trên Công báo Liên Bang (Federal Register) một thông báo về một cuộc điều tra đối với cáo buộc của những người khiếu nại và đề nghị công chúng có lời bình luận và lời phản bác đối với việc áp dụng các yếu tố theo luật định nêu trên với nền kinh tế Việt Nam.
  • Bộ Thương mại đã đặt ra thời hạn chót cho giai đoạn bình luận đầu tiên là 4/9/2002, sau đó thời hạn này đã được gia hạn thành ngày 2/10/2002 theo đề nghị của Chính phủ Việt Nam. Bộ chuyển các lời bình luận đó thành một phần của hồ sơ công khai về trình tự điều tra và đã tạo cơ hội cho các bên lên quan được bình luận hoặc phản bác các thông tin đã được đưa vào hồ sơ. Thời hạn cuối cùng để đưa ra các lời phản bác là ngày 15/10/2002.
  •  Ngày 2/10/2002, đại diện của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam đã đề nghị tổ chức điều trần; đề nghị này đã được rút lại vào ngày 15/10/2002.

Trong quá trình xem xét, Bộ Thương mại đã nhận được rất nhiều thông tin từ tất cả các bên liên quan, kể cả các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đang hoạt động kinh doanh ở Việt Nam. Bộ cũng đã nhận được thông tin từ một số chuyên gia, các bên thứ ba, và các nguồn công khai khác, trong đó có Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Ngân hàng Thế giới, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Quốc tế, Ngân hàng Phát triển châu Á, và các tạp chí học thuật.

Các tiêu chí theo luật định


Theo luật, Bộ Thương mại phải cân nhắc đến 6 tiêu chí trong việc xác định nền kinh tế Việt Nam là thị trường hay phi thị trường. Các tiêu chí đó gồm:

  • khả năng chuyển đổi của đồng tiền
  • tự do thoả thuận mức lương
  • đầu tư nước ngoài
  • sở hữu hoặc quản lý của nhà nước đối với các ngành sản xuất
  • quản lý của nhà nước đối với sự phân bổ các nguồn lực
  • các yếu tố thích hợp khác

Trong tiến trình đi đến quyết định về Việt Nam, Bộ Thương mại đã đưa ra kết luận dựa vào nhiều bằng chứng được tìm ra trong quá trình điều tra nhờ việc áp dụng các yếu tố theo luật định. Chính phủ Việt Nam đã tiến hành những cuộc cải cách thị trường đáng kể trong công cuộc Ðổi Mới của mình và đã thông qua các văn bản pháp lý thúc đẩy phát triển kinh tế. Tuy nhiên, Bộ Thương mại thấy rằng nền kinh tế Việt Nam vẫn trong quá trình chuyển đổi và chưa thực sự đạt tiêu chuẩn là một nền kinh tế thị trường chiểu theo luật chống phá giá. Ðồng tiền của Việt Nam vẫn chưa hoàn toàn tự do chuyển đổi trên thị trường vốn. Thêm vào đó là sự thiếu vắng quyền sở hữu đất tư, cải cách trong lĩnh vực ngân hàng thì có quy mô hạn chế, quá trình tư nhân hoá diễn ra chậm chạp và nhà nước vẫn duy trì sự hiện diện đáng kể trong nền kinh tế, và tất cả các yếu tố này đã chiếm tỷ trọng lớn trong công tác phân tích.

Bộ Thương mại đã đề cập kỹ đến 6 tiêu chí này trong Quyết định của Bộ, văn bản này hiện có trên trang web của Cục Nhập khẩu.

Những câu hỏi thường gặp về kết luận cho rằng nền kinh tế Việt Nam là phi thị trường

Câu hỏi: Tại sao Bộ Thương mại Hoa Kỳ đưa ra kết luận về tình trạng kinh tế phi thị trường của Việt Nam vào thời điểm này?

Trả lời: Bộ Thương mại trước đây đã không xem xét đến tình trạng NME của Việt Nam chiểu theo các luật thương mại của Hoa Kỳ vì cho đến nay Mỹ chưa có vụ tranh chấp thương mại nào liên quan đến Việt Nam. Liên quan đến cuộc điều tra chống phá giá hiện đang diễn ra đối với một số loại cá phi-lê đông lạnh có xuất xứ là Việt Nam, ngành cá nheo nội địa của Mỹ cáo buộc rằng Việt Nam là một nước có nền kinh tế phi thị trường. Ðáp lại cáo buộc đó, Cục Nhập khẩu có nghĩa vụ xác định tình trạng nền kinh tế thị trường hoặc phi thị trường của nước bị cáo buộc.

Bộ Thương mại hiện dự kiến sẽ công bố kết luận sơ bộ về cuộc điều tra chống phá giá này vào ngày 24/1/2003. Chúng tôi cần phải đề cập đến vấn đề NME vào ngày 8/11 là vì chúng tôi muốn có đủ thời gian tiến hành phân tích thích đáng về việc chống phá giá để hoàn chỉnh việc đưa ra kết luận sơ bộ.

Câu hỏi: Bộ Thương Mại Hoa Kỳ đã căn cứ vào các qui định nào để xác định tình trạng nền kinh tế Việt Nam?

Trả lời: Theo luật, Bộ Thương mại Hoa Kỳ phải xem xét sáu tiêu chí để xác định Việt Nam có nền kinh tế thị trường hay phi thị trường. Các tiêu chí đó bao gồm:

  • khả năng chuyển đổi của đồng tiền
  • tự do thoả thuận mức lương
  • đầu tư nước ngoài
  • sở hữu hoặc quản lý của nhà nước đối với các ngành sản xuất
  • quản lý của nhà nước đối với sự phân bổ các nguồn lực
  • các yếu tố thích hợp khác


Câu hỏi: Các ý nghĩa hành chính của việc xác định rằng Việt Nam là một nước có nền kinh tế phi thị trường là gì, xét theo luật thuế chống phá giá và chống trợ cấp chính phủ của Hoa Kỳ?

Trả lời: Trước hết, vì giá cả thị trường nội địa của nước có nền kinh tế phi thị trường được xem là không phản ánh đúng quy luật cung cầu của thị trường, Bộ Thương mại Hoa Kỳ sẽ sử dụng đến các yếu tố sản suất của các nhà sản xuất Việt Nam như số lượng nguyên liệu và lao động trực tiếp, và sẽ định giá các yếu tố này bằng giá từ một nước thay thế có nền kinh tế thị trường. Thứ hai, luật thuế chống trợ giá của Hoa Kỳ, là luật quy định biện pháp sửa chữa chống lại sự trợ giá của chính phủ, sẽ không được áp dụng đối với Việt Nam.

Câu hỏi: Tại sao Bộ Thương mại Hoa Kỳ vẫn quyết định rằng Việt Nam là nền kinh tế phi thị trường khi mà khu vực kinh tế tư nhân của Việt Nam đang phát triển rất nhanh chóng?

Trả lời: Bộ Thương mại Hoa Kỳ công nhận những kết quả đổi mới tích cực của Việt Nam, đặc biệt sự phát triển đáng khích lệ của các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên mức độ đổi mới rất hạn chế của một vài khu vực kinh tế trọng điểm như lĩnh vực ngân hàng và công nghiệp đã gây ra những lo ngại về sự tiếp tục kiểm soát đáng kể của chính phủ đối với nền kinh tế.

Câu hỏi: Quyết định này có vi phạm nội dung hay tinh thần của Hiệp Ðịnh Thương Mại Việt-Mỹ đã có hiệu lực vào năm 2001?

Trả lời: Không. Ðây là những vấn đề riêng biệt. Quyết định của chúng tôi liên quan đến hiện trạng nền kinh tế phi thị trường của Việt Nam chỉ áp dụng với luật chống phá giá và luật thuế chống trợ giá của Hoa Kỳ, các phân tích và đánh giá của chúng tôi đều dựa nghiêm ngặt vào các yếu tố luật định theo khoản 771(18)(B) của Ðạo luật thuế năm 1930. Hiệp định Thương mại Song phương mở rộng quan hệ bình thường với Việt Nam. Tuy nhiên, hiệp định thương mại không hề ảnh hưởng tới việc có hay không áp dụng luật chống phá giá của Hoa Kỳ đối với hàng hoá nhập khẩu từ Việt Nam, vì luật chống phá giá này áp dụng với hàng hoá nhập khầu từ tất cả các nước. Luật chống phá giá và luật thuế chống trợ giá về bản chất là các phương thức để sửa chữa và được thiết kế để bù đắp những thiệt hại từ việc trao đổi thương mại không công bằng. Chúng tôi cam kết tiếp tục thực hiện đầy đủ hiệp định thương mại song phương và tất cả các vấn đề của tự do hoá thương mại và đầu tư mà hiệp định đã nêu ra.

Câu hỏi: Phải so sánh như thế nào giữa quyết định của Bộ Thương mại Hoa Kỳ về việc không công nhận Việt Nam có nền kinh tế thị trường với việc công nhận gần đây cho Nga và Kazakhstan?

Trả lời: Việt Nam khác với Nga và Kazaktans trên nhiều lãnh vực, cụ thể như việc chuyển đổi tiền tệ, những hạn chế về cạnh tranh hợp pháp trong một số ngành kinh tế then chốt của nền kinh tế, tốc độ và mức độ tư nhân hoá, bao gồm thiếu quyền sở hữu đất tư nhân và những cải cách hệ thống ngân hàng.

Câu hỏi: Liệu đây có phải là trường hợp đầu tiên trong số nhiều trường hợp khiếu kiện chống phá giá sẽ được đưa ra chống lại Việt Nam hay không?

Trả lời: Chúng tôi không biết liệu có còn các trường hợp khiếu kiện khác liên quan đến hàng nhập khẩu từ Việt Nam không. Ðiều này tùy thuộc vào mức độ mà các nhà sản xuất Hoa Kỳ tìm kiếm phương thức cứu chữa chống lại hàng hóa nhập khẩu mà họ cho là cạnh tranh thương mại không công bằng. Nếu có đơn kiện đáp ứng được tất cả các yêu cầu theo luật định, Bộ Thương mại Hoa Kỳ, theo luật pháp, phải tiến hành điều tra.