Tư liệu dịch: Báo chí, truyền thông và công nghệ thông tin

NỀN BÁO CHÍ HOA KỲ
Chương trình Thông tin Quốc tế, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, năm 1994

BÁO ĐIỆN TỬ
Vic Sussman

Được tái bản từ U.S. News & World Report, 16/5/1994, xuất bản tại Washington, D.C.

Báo đến buổi sáng nhưng vẫn thiếu một điều gì đó. Không có người đưa báo ném những cuộn báo trên lối vào nhà lờ mờ ánh đèn, không còn thùng thư quen thuộc. Trên thực tế, không hề có giấy tờ gì. Đây là báo điện tử- một sự kết hợp đã được số hóa của bài viết, đồ hoạ, ảnh màu, âm thanh, video đầy ắp hình ảnh cử động nhảy nhót trên màn hình máy tính bằng cỡ quyển sách có thể mang theo được. Do có thể kết nối không dây, vì vậy thậm chí bạn có thể mang báo vào nhà tắm.

Viễn cảnh tương lai này của báo chí Mỹ không còn là khoc học viễn tưởng nữa. Các tờ báo lao vào không gian ảo với nhiệt huyết mà họ đã từng dành cho máy Linotype. Kelsey Group, một công ty tư vấn truyền thông ở Princeton, New Jersey nói rằng hơn 2700 tờ báo- tăng lên từ con số 42 năm 1989- đang bắt đầu tham gia lĩnh vực điện tử. Lĩnh vực này bao gồm mọi thứ, từ việc gửi qua điện thoại các quảng cáo cá nhân và kết quả thi đấu thể thao đến việc gửi fax theo yêu cầu cho những độc giả muốn tìm kiếm thông tin về các nhà hàng. Canh bạc lớn nhất là phát triển một tờ báo điện tử thực sự, một sứ mệnh kéo theo theo những vấn đề về lợi nhuận: Điều gì là đặc biệt về về một tờ báo được vi tính hóa và có nhiều người trả tiền để đọc nó không?

Nếu đây là nhu cầu cấp bách thì đó là vì người Mỹ rõ ràng đã chán loại báo kiểu cũ. Khoảng một nửa dân số không đăng ký mua báo trong khi gần 50% thế hệ độc giả tương lai- những người ở độ tuổi từ 18 đến 24- không hề đọc báo. Những tờ báo ở thành phố lớn đang tụt dốc sau thời kỳ thống trị hoàng kim trong những năm 1920 khi nhiều người Mỹ có thể lựa chọn trọng số các tờ báo cạnh tranh nhau. Ngày nay, ngược lại, nhiều cộng đồng dân cư hoàn toàn không có báo. Nhà sử học báo chí Donald Shaw trường Đại học Carolina nói: “Tôi thích báo nhưng chúng không nhất thiết phải giữ mãi hình dạng ban đầu để tồn tại nữa”.

Roger Fidler, Giám đốc Phóng thí nghiệm thiết kế thông tin của nhà xuất bản Knight-Riddder ở Boulder bang Colorado nói rằng kiểu báo mới rõ ràng sẽ là “mực kỹ thuật số trên giấy silicon”.

Những tờ báo như Atlanta Journal Constitution, Detroit Free Press và Chicago Tribune đã bắt đầu kinh doanh về dịch vụ thông tin quốc gia – Những tên tuổi theo thứ tự tương ứng là Prodigy, CompuServe và America Online. Tờ Palo Alto Weekly ở California là tờ báo in Mỹ đầu tiên đưa nội dung biên tập vào mạng internet dầy đặc, một mạng lưới toàn cầu các hệ thống máy tính với khoảng 20 triệu người sử dụng trên khắp thế giới.

Độc giả của những tờ báo đã được vi tính hóa này không nhìn thấy sự trình bày quen thuộc của các đề mục và bài viết. Ví dụ: tờ San Jose Mercury News ở California với Mercury Center đăng ký trên mạng America Online, trình bày một màn hình với các hộp đồ hoạ nhỏ, mỗi hộp có một nhãn hiệu như Môi trường, Cuộc sống vùng Vịnh hoặc Thể thao. Việc chọn bất kỳ hộp nào sẽ tự động kéo nội dung của nó hiện ra trên màn hình. Bill Mitchell, Giám đốc xuất bản điện tử của tờ Mercury News nói rằng đọc lướt chính là đặc điểm chính của các tờ báo được vi tính hóa. Mitchell nói: “Chúng tôi đang cố gắng tạo ra một tờ báo cỡ lớn hơn với nội dung sâu liên kết với các bài báo trong tờ báo in”. Nhiều bài báo trong phiên bản in của tờ Mercury News gắn với một biểu tượng đồ hoạ chỉ rằng có nhiều thông tin hơn trên mạng trực tuyến. Ví dụ: toàn bộ nguyên văn các bài phát biểu hoặc các bức ảnh phụ trợ và các bài báo liên quan không có trong bản in. Độc giả cũng có thể in ra các bài báo, lấy các bức ảnh và tìm kiếm các vấn đề trước đó của tờ báo mà không cần phải lục lọi trong đống rác.

Neil Budde, biên tập viên số điện tử tờ Wall Street Journal cho rằng khả năng dẫn dắt độc giả đến với lượng thông tin lớn là điểm phân biệt dễ nhất của các tờ báo điện tử với báo in truyền thống. Các tờ báo in rất bị hạn chế bởi diện tích mặt báo và chi phí xuất bản. Tuy nhiên, những tài liệu không vừa khổ giấy như văn bản của tòa án, hồ sơ lập pháp, các cuộc phỏng vấn dài có thể đưa vào một góc của không gian ảo với rất ít chi phí, độc giả chỉ cần nhấn phím là có.

Đương nhiên, nhiều độc giả đã có quá nhiều thông tin có thể nhận thấy sự hứa hẹn về việc có thêm dữ liệu là lời ban ơn sáo rỗng. Quả thực, mục tiêu cuối cùng của báo điện tử là giảm nhẹ gánh nặng dữ liệu cho khách hàng. Ví dụ: Một đặc điểm tiêu biểu của báo điện tử là “những bộ lọc tin tức” được điều chỉnh để mang đến những thông tin chuyên ngành. Những độc giả quan tâm đến mọi thứ, từ đấu cờ cho tới những tin tức y học khó hiểu, sẽ có thể sắp xếp thông tin được tự động chuyển đến màn hình máy tính của họ sao cho đó là những bài báo nổi bật trong ngày. Các nhà xuất bản tin rằng mọi người sẽ thấy đặc điểm “Tin tức hàng ngày cho riêng ta” của các báo điện tử xứng đáng với đồng tiền mà họ bỏ ra.

Các báo điện tử cũng quan tâm đến độc giả trong các cuộc đối thoại hai chiều - một sự chuyển hướng mang tính lịch sử từ xu hướng một chiều truyền thống. Hầu hết các tờ báo điện tử đều có mục tán gẫu phổ biến nơi các độc giả có thể chuyện trò với nhà báo và các biên tập viên. Tờ Atlanta Journal- Constitution với mục Acess Atlanta trên mạng Prodigy thậm chí còn mong muốn khuyến khích độc giả làm cộng tác viên tình nguyện thu thập những chi tiết vụn vặt bị sao nhãng như tỷ số trò chơi bowling hay là chương trình ăn trưa ở trường. David, Scott, người phụ trách xuất bản thông tin điện tử của tờ báo nói: “Người sử dụng trang web của chúng tôi sẽ giúp chúng tôi hình thành hệ thống này”.

Các nhà báo và những người phụ trách xuất bản có sự bất đồng ý kiến về giá trị của mối tương tác. Gordon Thompson, Giám đốc phụ trách công nghệ của tờ New York Times nghĩ rằng việc đó có thể là không tránh được nhưng ông sợ rằng nó sẽ nhấn chìm các phóng viên, những người “đáng ra phải đang phỏng vấn Boris Yeltsin chứ không chỉ tán gẫu qua thư điện tử”. Tuy nhiên, Dan Gillmor, người phụ trách chuyên mục công nghệ của tờ Detroit Free Press lại gọi những hoạt động trực tuyến của mình là “một trong những công cụ đáng giá nhất của tôi”. Anh thường để những địa chỉ thư điện tử ở cuối mỗi cột báo và dùng hai giờ hoặc hơn trong một ngày lang thang trong không gian ảo. Rosalind Resmick, người phụ trách xuất bản tờ Interactive Publishing Alert, một bản tin của ngành xuất bản, nói rằng các phóng viên và những người phụ trách chuyên mục ưa tranh luận có thể xuất hiện như những người tham gia mạng trực tuyến, giống như những người nói trên đài phát thanh.

Tuy nhiên, công chúng vẫn rất yêu thích trao đổi trực tuyến, vấn đề cốt yếu đối với các nhà xuất bản điện tử là làm thế nào để tạo ra lợi nhuận và ít tờ báo nào dính líu đến không gian ảo dám mơ đến điều đó. Henry Scott, trưởng nhóm phát triển kinh doanh mới của Tập đoàn New York Times nhắc lại suy nghĩ của nhiều người rằng “Đây là một dự án nghiên cứu và phát triển”. Ví dụ: nên tiến hành quảng cáo như thế nào trong môi trường điện tử? Các màn hình máy tính không thích hợp cho những quảng cáo mang tính lợi nhuận trình bày hết cả một trang và rất ít dịch vụ trực tuyến kết hợp được quảng cáo với phần văn bản một cách hiệu quả trên màn hình nhỏ. (Prodigy gồm cả quảng cáo, CompuServe và America Online đang thử nghiệm với các quảng cáo “không thâm nhập”).

Một nguồn lợi nhuận có thể là quảng cáo rao vặt - với một chút phù phép của kỹ thuật số. Thay vì phải xem lướt các tin rao vặt, người sử dụng bây giờ có thể tìm kiếm theo chủ đề, giá cả và địa điểm. Họ có thể xem các bức về ảnh bất động sản và những sản phẩm khác. Steve Outing, chủ hãng báo điện tử San Francisco nói rằng, không sớm thì muộn, người sử dụng có thể đăng ký một mục tin rao vặt cụ thể, ra lệnh cho nó tự động gửi qua thư điện tử cho họ, ví dụ: tất cả các quảng cáo khuyến mại ô tô trong phạm vi mã số vùng hoặc tất cả các quảng cáo về loại xe Mustang 1867 màu đỏ. Tờ Newspaper Asociation of America viết rằng các tờ báo Mỹ kiếm được hơn 11 tỷ đô-la mỗi năm từ riêng các quảng cáo rao vặt, chiếm gần một phần ba tổng số thu nhập từ quảng cáo nói chung. Sự cạnh tranh trong lĩnh vực này sẽ càng khốc liệt khi các công ty điện thoại và truyền dữ liệu vào cuộc.

Fidler nói rằng tờ báo tương lai sẽ là một thiết bị đa năng, không giây, màn hình phẳng mà ông ta gọi là “thiết bị thông tin xách tay” hoặc PIA. Máy tính cỡ tạp chí này sẽ đưa ra một kiểu trình bày thẳng đứng chất lượng cao; các độc giả sẽ sử dụng bút cảm ứng để đọc lướt, nhờ vậy vẫn giữ cho tờ báo khả năng “đặt bạn trước những thứ mà cho đến lúc đó bạn không biết là bạn cần”. PIA trong phiên bản của Fidler cũng hiển thị sách, tạp chí, đơn kê khai thuế và bảo hiểm, các quảng cáo và có thể được mua bán bên ngoài thị trường như các máy tính.

Không ai biết về tương lai của các tờ báo in có thể gập lại được. Bill Johnson, người phụ trách xuất bản của tờ Palo Alto Weekly, cho rằng các tờ báo điện tử sẽ không thay thế báo truyền thống- điều này chắc chắn là không ở những thị trấn nhỏ, nơi báo in ít cạnh tranh hơn và đóng “một vai trò sống còn trong việc gắn kết cộng đồng với nhau”. Tuy nhiên, Stephen Isaacs, Quyền Trưởng khoa cao học báo chí tại Đại học Columbia - trường gần đây đã bổ sung thêm môn học về không gian ảo vào chương trình giảng dạy, không đồng ý. Isaacs nói: “Những cây phẳng sẽ không là môi trường cho báo chí lâu hơn được”. Ông coi những tờ báo điện tử là sự giải phóng đối với các phóng viên cũng như độc giả bởi vì luồng thông tin sẽ không còn bị giới hạn bởi không gian nữa. Isaacs nói các tờ báo điện tử sẽ mở ra “một thời kỳ vàng son của nghề làm báo”. “Sẽ quá tệ nếu các nhà báo vẫn không biết điều đó”.

Vic Sussman viết cho tờ U.S News & World Report.