Tư liệu dịch: Kinh tế và thương mại

CHÍNH SÁCH CHỐNG THAM NHŨNG TẠI CHÂU Á-THÁI BÌNH DƯƠNG
Ngân hàng Phát triển Á châu (ADB), năm 2005

Phụ lục: CHƯƠNG TRÌNHH HÀNH ĐỘNG CHỐNG THAM NHŨNG DÀNH CHO CHÂU Á VÀ KHU VỰC CHÂU Á-THÁI BÌNH DƯƠNG ^[1]

Lời nói đầu^[2]

Chúng tôi, chính phủ các quốc gia khu vực Châu Á-Thái Bình Dương, trên cơ sở các mục tiêu được xác định tại Hội nghị Manila vào tháng 10 năm 1999 và Hội nghị Xơ-un vào tháng 12 năm 2000; 

TIN TƯỞNG  rằng tham nhũng là một hiện tượng phổ biến làm suy yếu hệ thống quản lý nhà nước, tổn hại pháp quyền, kìm hãm tăng trưởng kinh tế và cản trở các nỗ lực xóa nghèo và bóp méo các điều kiện cạnh tranh trong các giao dịch kinh doanh; 

THỪA NHẬN rằng tham nhũng làm nảy sinh những mối lo ngại nghiêm trọng về chính trị và đạo đức, chống tham nhũng là nhiệm vụ phức tạp và cần có sự tham gia của mọi thành phần xã hội; 

CHO rằng hợp tác khu vực là đặc biệt quan trọng đối với cuộc chiến chống tham nhũng một cách hữu hiệu; 

NHẬN THẤY rằng các biện pháp chống tham nhũng quốc gia có thể học hỏi được từ thực tiễn hoạt động, và các công cụ có tính khu vực và quốc tế đã được phát triển bởi các quốc gia trong khu vực, Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương (APEC), Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính chống Rửa tiền (FATF), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Hội đồng Kinh tế vùng Vịnh Thái Bình Dương, Liên Hợp Quốc và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)^[3]. 

NHẤT TRÍ với các chính phủ trong khu vực tiến hành các bước đi cụ thể và có ý nghĩa nhằm ngăn chặn, phòng chống và loại bỏ nạn tham nhũng ở mọi cấp, không làm tổn hại tới các cam kết quốc tế hiện có và phù hợp với các nguyên tắc về chủ quyền và pháp lý cơ bản khác; 

HOAN NGHÊNH cam kết của đại diện các tổ chức xã hội và khu vực doanh nghiệp nhằm thúc đẩy tính thanh liêm trong các hoạt động của tổ chức xã hội và doanh nghiệp nhằm hỗ trợ cho nỗ lực chống tham nhũng của các chính phủ trong khu vực; 

HOAN NGHÊNH cam kết tài trợ của các quốc gia và tổ chức quốc tế trong và ngoài khu vực nhằm hỗ trợ các quốc gia trong khu vực trong cuộc chiến chống tham nhũng thông qua những chương trình hợp tác kỹ thuật. 

Những trọng tâm của Chương trình Hành động

Để thực hiện được những mục tiêu trên thì chính phủ các nước trong khu vực phải cố gắng tiến hành các bước cụ thể theo ba trọng tâm dưới đây của Chương trình Hành động với sự hỗ trợ thích đáng của ADB, OECD và các tổ chức và quốc gia tài trợ khác:
 
Trọng tâm 1 – Phát triển các hệ thống hành chính công minh bạch và hữu hiệu

Tính thanh liêm trong hệ thống hành chính công

Thiết lập các hệ thống tuyển dụng công chức đảm bảo được tính công khai, công bằng và hiệu quả, khuyến khích tuyển dụng các cá nhân có trình độ và tính thanh liêm cao nhất thông qua:

• Phát triển hệ thống trả lương tương xứng với chi phí sinh hoạt theo mức độ phát triển của nền kinh tế nước đó;
• Phát triển hệ thống tuyển dụng và đề bạt một cách minh bạch nhằm tránh tình trạng lạm dụng quyền được bổ nhiệm, tình trạng vị thân và thiên vị, giúp nhanh chóng tạo ra được hệ thống hành chính công độc lập, và tăng cường sự cân bằng giữa việc bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp và chức danh chính trị;
• Phát triển hệ thống giám sát thích hợp đối với những quyết định có tính tùy tiện và những cá nhân có quyền đưa ra những quyết định tùy tiện;
• Phát triển hệ thống nhân sự có sự luân chuyển nhiệm vụ thường xuyên theo hạn định nhằm giảm bớt các vỏ bọc dễ gây ra tham nhũng;

Thiết lập các quy tắc hành chính và đạo đức có thể triệt tiêu được xung đột lợi ích, đảm bảo sử dụng hợp lý các nguồn lực của nhà nước và phát triển tính chuyên nghiệp và thanh liêm tới mức cao nhất thông qua:

• Việc cấm hoặc hạn chế ảnh hưởng của xung đột lợi ích;
• Hệ thống tăng cường tính minh bạch chẳng hạn như bằng cách công bố và/hoặc giám sát tài sản và các khoản nợ cá nhân;
• Hệ thống hành chính hoàn chỉnh nhằm đảm bảo rằng mối quan hệ giữa công chức và giới doanh nghiệp không bị ảnh hưởng thái quá và sai lệch, nhất là trong lĩnh vực thuế, hải quan và các lĩnh vực dễ phát sinh tham nhũng;
• Phát triển các quy tắc đạo đức có tính đến một cách hợp lý các tiêu chuẩn quốc tế liên quan cũng như là các tiêu chuẩn văn hóa truyền thống của mỗi quốc gia, và thường xuyên giáo dục, đào tạo và giám sát quan chức để đảm bảo họ hiểu rõ trách nhiệm của mình;
• Các biện pháp đảm bảo cho công chức tố giác những hành vi tham nhũng và những biện pháp bảo vệ sự an toàn và chức vụ cho những quan chức dám tố giác.

Tính minh bạch và trách nhiệm

Đảm bảo trách nhiệm của cơ quan hành chính công bằng các khuôn khổ pháp lý, phương thức quản lý và thủ tục kiểm toán hữu hiệu thông qua:

• Các biện pháp và hệ thống tăng cường minh bạch tài chính;
• Chấp nhận những thực tiễn và tiêu chuẩn quốc tế thích hợp hiện nay trong việc quản lý và giám sát các tổ chức tài chính;
• Thủ tục kiểm toán phù hợp được áp dụng đối với hệ thống hành chính công và khu vực nhà nước, các biện pháp và hệ thống báo cáo định kỳ về tình hình hoạt động và quá trình ra quyết định;
• Quy trình minh bạch hợp lý cho việc mua sắm chính phủ có thể thúc đẩy được cạnh tranh bình đẳng và ngăn chặn được hành vi tham nhũng, các thủ tục hành chính đơn giản hóa nhưng đầy đủ;
• Tăng cường các tổ chức kiểm tra và giám sát;
• Hệ thống cung cấp thông tin bao gồm những vấn đề như thủ tục xét duyệt hồ sơ, việc gây quỹ và chi tiêu cho các đảng phái chính trị và chiến dịch bầu cử;
  Đơn giản hóa môi trường pháp lý bằng cách bãi bỏ những quy định chồng chéo, mập mờ và không cần thiết vốn gây khó khăn cho doanh nghiệp.

Trọng tâm thứ 2 – Tăng cường hoạt động chống hối lộ và nâng cao tính thanh liêm trong hoạt động kinh doanh

Phòng chống, điều tra và truy tố hữu hiệu

Áp dụng những biện pháp hiệu quả nhằm tích cực chống lại việc hối lộ bằng cách:

• Đảm bảo pháp luật có các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc có thể chống lại tội hối lộ của công chức một cách hữu hiệu và chủ động;
• Đảm bảo việc thực thi hữu hiệu những quy định chống rửa tiền với mức phạt hình sự thích đáng đối với tội rửa những khoản thu nhập từ tham nhũng và tội phạm khác phù hợp với luật pháp của mỗi nước;
• Đảm bảo thực thi các điều khoản quy định tội hối lộ phải được điều tra một cách triệt để và bị truy tố; các cơ quan bảo vệ pháp luật được quyền yêu cầu xuất trình các chứng từ thương mại, tài chính, ngân hàng hay ra lệnh bắt giữ và bãi bỏ quy định về bảo mật ngân hàng;
• Nâng cao khả năng điều tra truy tố thông qua việc thúc đẩy hợp tác giữa các cơ quan, đảm bảo việc điều tra và truy tố không chịu các ảnh hưởng tiêu cực và có các biện pháp hữu hiệu để thu thập bằng chứng thông qua bảo vệ được những người giúp các cơ quan hành chính công trong việc chống tham nhũng, và cung cấp đào tạo và các hỗ trợ tài chính hợp lý;
• Tăng cường hợp tác song phương và đa phương trong việc điều tra và các thủ tục pháp lý khác thông qua việc phát triển các hệ thống - phù hợp với luật pháp trong nước - tăng cường (i) sự trao đổi hữu hiệu các thông tin và bằng chứng, (ii) trục xuất nếu thích hợp và (iii) hợp tác trong việc tìm kiếm và phát hiện những tài sản bị thất thoát, tịch thu và trả lại những tài sản này theo quy định quốc tế.

Trách nhiệm và nghĩa vụ của Doanh nghiệp

Áp dụng những biện pháp hữu hiệu để nâng cao trách nhiệm và nghĩa vụ của doanh nghiệp trên cơ sở tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế có liên quan hiện nay thông qua:

• Cải tiến công tác quản trị doanh nghiệp nhằm đưa ra những biện pháp kiểm soát nội bộ đầy đủ như quy tắc ứng xử, thiết lập kênh thông tin, bảo vệ người tố cáo tham nhũng và đào tạo nhân viên;
• Ban hành và thực thi một cách hữu hiệu các quy định pháp luật nhằm xóa bỏ bất cứ hỗ trợ gián tiếp nào cho hối lộ như hối lộ để được miễn giảm thuế;
• Ban hành và thực hiện đầy đủ các quy định pháp luật về tài khoản công ty minh bạch và trừng phạt một cách nghiêm khắc, hữu hiệu và đích đáng đối với tội bỏ sót hay giả mạo với mục đích hối lộ công chức hay che dấu việc hối lộ trong sổ sách, bản lưu, tài khoản và báo cáo tài chính của công ty;
• Xem xét lại các luật và quy định về cấp phép, các hợp đồng mua sắm của chính phủ hay các công việc khác, qua đó trừng phạt tội hối lộ công chức bằng cách từ chối không cho tham gia các hợp đồng của chính phủ.

Trọng tâm 3 – Hỗ trợ sự tham gia tích cực của công chúng

Thảo luận công khai về tham nhũng

Áp dụng những biện pháp hữu hiệu để khuyến khích thảo luận công khai về vấn đề tham nhũng thông qua:

• Khởi xướng các chiến dịch nâng cao nhận thức của công chúng ở các cấp khác nhau
  Hỗ trợ của các tổ chức phi chính phủ nhằm thúc đẩy sự liêm chính và chống lại tham nhũng, chẳng hạn như bằng việc nâng cao nhận thức về tham nhũng và ảnh hưởng của tham nhũng, huy động sự trợ giúp của nhân dân vì một chính phủ trong sạch, báo cáo và cung cấp tư liệu về các vụ tham nhũng;
• Chuẩn bị và/hoặc thực hiện các chương trình giáo dục nhằm xây dựng một văn hóa chống tham nhũng. 
  

Thực hiện

Để thực hiện được ba trọng tâm này, các chính phủ trong khu vực nhất trí với Kế hoạch Thực hiện dưới đây và sẽ nỗ lực tuân thủ những điều khoản đó.

Các chính phủ trong khu vực cam kết thêm rằng sẽ phổ cập Chương trình Hành động tới các cơ quan hành chính công và các phương tiện thông tin đại chúng và trong khuôn khổ của Hội nghị Ban Chỉ đạo sẽ gặp gỡ và đánh giá việc thực hiện hoạt động trong Chương trình Hành động.

Kế hoạch thực hiện

Giới thiệu
 
Chương trình Hành động bao gồm các tiêu chuẩn và nguyên tắc không mang tính ràng buộc về mặt pháp lý đối với việc cải tổ chính sách mà các chính phủ trong khu vực Châu Á-Thái Bình Dương tham gia ký kết (sau đây gọi là chính phủ tham gia ký kết) tự nguyện cam kết thực hiện nhằm phối hợp chống lại tham nhũng hối lộ một cách triệt để, nhờ đó sẽ đóng góp được vào phát triển, tăng trưởng kinh tế và ổn định xã hội. Dù Chương trình Hành động chỉ đưa ra các mục tiêu chính sách hiện phù hợp với cuộc chiến chống tham nhũng ở Châu Á và khu vực Thái Bình Dương nhưng Chương trình Hành động này vẫn luôn rộng mở đón nhận các ý tưởng và các bên tham gia. Việc cập nhật Chương trình Hành động là trách nhiệm của Ban Chỉ đạo.
 
Phần này giới thiệu việc thực hiện Chương trình Hành động. Quá trình thực hiện sẽ dựa vào những công cụ và phương thức hiện nay của các quốc gia trong khu vực và tổ chức quốc tế như Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương (APEC), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và Liên Hợp Quốc nhưng có xét tới điều kiện của từng quốc gia.
 
Những nguyên tắc thực hiện chủ yếu
 
Quá trình thực hiện Chương trình Hành động sẽ dựa trên hai nguyên tắc chính: i) thiết lập cơ chế để đánh giá và thúc đẩy tiến trình cải cách; ii) cung cấp các hỗ trợ thực tế và cụ thể cho chính phủ các nước tham gia ký kết trong các vấn đề cải cách chính.

Do đó quá trình thực hiện Chương trình Hành động sẽ nhằm mục đích hỗ trợ các quốc gia tham gia ký kết xây dựng thể chế và chính sách cụ thể của từng quốc gia và khu vực. Chiến lược này sẽ được thiết kế riêng cho những ưu tiên chính sách do các quốc gia tham gia ký kết xác định và cung cấp phương tiện để các quốc gia và đối tác tham gia ký kết có thể đánh giá được tiến bộ và lượng hóa được kết quả.
 
Xác định những ưu tiên quốc gia

Mặc dù Chương trình Hành động kêu gọi sự cần thiết phải chống lại tham nhũng và đưa ra được các mục tiêu chính sách tổng thể nhưng Chương trình cũng thừa nhận tính đặc thù về hoàn cảnh của mỗi quốc gia trong khu vực.

Để xác định được những khác biệt này và có thể hỗ trợ kỹ thuật cho từng quốc gia cụ thể thì mỗi quốc gia tham gia ký kết sẽ phải nỗ lực cùng với sự tham vấn của Ban thư ký Sáng kiến xác định được những lĩnh vực ưu tiên cải cách theo ba trọng tâm ở trên và tập trung thực hiện trong khuôn khổ thời gian cho phép.

Lần tham vấn đầu tiên về các ưu tiên sẽ diễn ra trong khuôn khổ Hội nghị Tokyo ngay sau khi chính thức ký kết tham gia Chương trình Hành động. Việc xác định các lĩnh vực mục tiêu sau đó sẽ được tiến hành trong khuôn khổ các cuộc họp thường kỳ của Ban Chỉ đạo được thành lập để đánh giá tiến bộ trong việc thực hiện ba trọng tâm của Chương trình Hành động.

Đánh giá tiến bộ trong quá trình cải tổ

Tiến bộ thực sự chủ yếu bắt nguồn từ những nỗ lực của chính phủ các nước tham gia ký kết với sự hỗ trợ của khối doanh nghiệp và tổ chức xã hội. Để tăng cường thi đua, nâng cao trách nhiệm quốc gia và thu hút được sự hỗ trợ kỹ thuật quốc tế và song phương, cần phải thiết lập một cơ chế có thể thúc đẩy và đánh giá được toàn bộ sự tiến bộ.

Quá trình xem xét sẽ tập trung vào lĩnh vực cải tổ ưu tiên do các quốc gia lựa chọn. Ngoài ra sẽ còn có hội thảo chuyên đề về các vấn đề cụ thể và tầm quan trọng của toàn khu vực theo nhận định của Ban Chỉ đạo.

Việc đánh giá tiến bộ sẽ dựa trên báo cáo tự đánh giá của các quốc gia. Quá trình đánh giá sẽ dùng quy trình đánh giá tổng thể của Ban Chỉ đạo để đánh giá tiến bộ thực hiện của từng quốc gia.

Hỗ trợ cho quá trình cải cách

Do chính phủ các quốc gia tham gia ký kết có nghĩa vụ chủ yếu là xác định các vấn đề liên quan tới tham nhũng nên cộng đồng quốc tế và khu vực cũng như khối doanh nghiệp và tổ chức xã hội đóng một vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ những nỗ lực cải cách của các quốc gia.

Các quốc gia tài trợ và các tổ chức hỗ trợ ủng hộ Chương trình Hành động sẽ nỗ lực trợ giúp theo yêu cầu nhằm tăng cường khả năng đạt được tiến bộ trong lĩnh vực ưu tiên của các quốc gia và để hoàn thành được các mục tiêu chính sách chung trong Chương trình Hành động.

Chính phủ các nước trong khu vực sẽ nỗ lực cùng với sự tham vấn của Ban thư ký Sáng kiến bày tỏ những yêu cầu hỗ trợ cụ thể của mình cho mỗi lĩnh vực ưu tiên lựa chọn và sẽ hợp tác với các tổ chức hỗ trợ trong việc soạn thảo, tổ chức và thực hiện chương trình.

Các tổ chức hỗ trợ kỹ thuật sẽ ủng hộ nỗ lực chống tham nhũng của các chính phủ bằng cách xây dựng những chương trình và sáng kiến sẵn có, tránh trùng lặp và nếu có thể sẽ khuyến khích việc liên kết. Ban thư ký sẽ tiếp tục ủng hộ quá trình này thông qua trang web của Sáng kiến (www1.oecd.org/daf/asiacom). Trang web này cung cấp thông tin về các sáng kiến và chương trình hỗ trợ hiện có và đã được lên kế hoạch.

Bộ máy

Đại diện quốc gia

Để hỗ trợ cho việc thực hiện Chương trình Hành động, mỗi chính phủ trong khu vực sẽ cử ra một người liên lạc. Người đại diện của chính phủ này sẽ có đầy đủ quyền hạn cũng như nguồn lực và sự hỗ trợ đầy đủ của các nhân viên để thay mặt chính phủ giám sát việc hoàn thành các mục tiêu chính sách trong Chương trình Hành động.

Ban chỉ đạo Khu vực

Ban chỉ đạo sẽ được thành lập và cùng họp với Hội nghị thường niên của Sáng kiến để xem xét tiến bộ đạt được của các quốc gia khi thực hiện Chương trình Hành động. Nhóm này sẽ gồm các đại diện của chính phủ và chuyên gia các nước về những vấn đề kỹ thuật đã được thảo luận tại các buổi họp và đại diện của Ban thư ký Sáng kiến và Nhóm Tư vấn (xem dưới đây).

Ban chỉ đạo sẽ nhóm họp hằng năm nhằm ba mục đích chính: (i) xem xét tiến bộ đạt được trong quá trình thực hiện ưu tiên của mỗi quốc gia; (ii) là diễn đàn trao đổi kinh nghiệm và xác định những vấn đề toàn khu vực nảy sinh có liên quan tới việc thực hiện các mục tiêu chính sách đã được đề ra trong Chương trình Hành động; (iii) thúc đẩy đối thoại với đại diện của cộng đồng quốc tế, tổ chức xã hội và khối doanh nghiệp nhằm huy động ủng hộ quyên góp.

Việc tham vấn trong Ban chỉ đạo sẽ diễn ra vào ngày trước khi diễn ra cuộc họp thường niên của Sáng kiến. Điều này cho phép Ban chỉ đạo báo cáo về tiến bộ đạt được trong việc thực hiện các mục tiêu chính sách đã được đề ra trong Chương trình Hành động, trình bày cách làm của khu vực và nâng cao sự ủng hộ của các quốc gia thành viên ADB đối với nỗ lực chống tham nhũng.

Ban thư ký

ADB và OECD sẽ hoạt động với tư cách là Ban thư ký của Sáng kiến và xử lý công việc quản lý hàng ngày. Vai trò của Ban thư ký cũng bao gồm cả việc hỗ trợ các chính phủ tham gia ký kết trong việc chuẩn bị báo cáo tự đánh giá của quốc gia. Với mục đích này, Ban thư ký sẽ tổ chức các nhóm công tác ở từng quốc gia khi cần thiết.

Nhóm cố vấn

Nhóm cố vấn không chính thức sẽ hỗ trợ cho Ban thư ký. Trách nhiệm của Nhóm sẽ là giúp huy động các nguồn lực cho chương trình hỗ trợ kỹ thuật và cố vấn về các ưu tiên thực hiện Chương trình Hành động. Nhóm này sẽ bao gồm các quốc gia tài trợ và các tổ chức tài trợ quốc tế cũng như là các đại diện của tổ chức xã hội và khối doanh nghiệp, chẳng hạn như Hội đồng Kinh tế vùng Vịnh Thái Bình Dương (PBEC) và Tổ chức Minh bạch Quốc tế (IT), tham gia tích cực vào quá trình thực hiện Chương trình Hành động.

Nguồn tài chính

Các chương trình hỗ trợ kỹ thuật và tư vấn chính sách hỗ trợ cải cách chính phủ cũng như nâng cao năng lực của khối doanh nghiệp và tổ chức xã hội nhằm thực hiện Chương trình Hành động sẽ nhận được hỗ trợ tài chính của các tổ chức quốc tế, chính phủ và các bên trong và ngoài khu vực tích cực hỗ trợ Chương trình Hành động.

1. Được ký kết vào ngày 30 tháng 11 năm 2001 ở Tokyo (Nhật Bản) với các nước tham gia ký kết gồm: Băng-la-đét, Đảo quốc Cook, Fiji, Ấn Độ, Indonesia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Cộng hòa Kyrgyz, Malaysia, Mông Cổ, Nepal, Pakistan, Papua New Guinea, Philippin, Samoa, Singapore, Vanuatu; vào tháng 5 năm 2002 ở Manila (Philippin) có thêm Ka-zắc-xtan; vào tháng 3 năm 2003 ở Jakarta (Indonesia) có thêm Cămpuchia; Hồng Kông, Trung Quốc tham gia về mặt thủ tục vào tháng 4 năm 2003; vào tháng 10 năm 2003 có thêm Australia và vào tháng 7 năm 2004 tại Manila (Philippin) có thêm Cộng hòa Palau và Việt Nam. Các quốc gia thành viên khác của ADB và OECD thuộc khu vực Châu Á và Thái Bình Dương cũng được mời tham gia ký kết Chương trình Hành động.

2. Chương trình Hành động cùng với kế hoạch thực hiện là một văn bản không ràng buộc về mặt pháp lý. Văn bản này bao gồm một số chuẩn mực và nguyên tắc đối với việc cải tổ chính sách và những cải cách này thu hút được các chính phủ trong khu vực đưa ra cam kết về mặt chính trị sẽ thực hiện cải tổ trên nguyên tắc tự  nguyện.

3. Đặc biệt: 40 kiến nghị của FATF đã được ủng hộ bởi Nhóm chống rửa tiền Châu Á/Thái Bình Dương, Chính sách Chống tham nhũng của ADB, Nguyên tắc mua sắm chính phủ của APEC, Hiệp định Vốn Basel của Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng, Hội nghị OECD về Chống hối lộ các quan chức nước ngoài trong giao dịch kinh doanh quốc tế và Kiến nghị sửa đổi, Kiến nghị của Hội đồng OECD về nâng cao ứng xử đạo đức của cán bộ nhà nước, Nguyên tắc của OECD về Quản trị doanh nghiệp, Điều lệ của PBEC về Tiêu chuẩn đối với giao dịch giữa Doanh nghiệp và Chính phủ, Công ước Liên Hợp Quốc về Tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia và Hiệp định của WTO về mua sắm chính phủ .