Tư liệu dịch: Các vấn đề toàn cầu

ĐỐI PHÓ VỚI THÁCH THỨC TỪ DỊCH CÚM GIA CẦM:
Cam kết đối phó bằng khoa học
Ấn phẩm của Chương trình Thông tin Quốc tế, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, tháng 12/2005

ĐỐI PHÓ: CÙNG HỢP TÁC

PHÒNG NGỪA  ĐẠI DỊCH CÚM

Phần lớn mọi người đều quen thuộc với bệnh cúm - một chứng bệnh đường hô hấp khiến hàng trăm nghìn người ốm mỗi năm. Với đa số người khỏe mạnh, bệnh cúm thường không đe dọa đến tính mạng. Đại dịch cúm lại là vấn đề hoàn toàn khác. Nó xảy ra khi một chủng loại virút cúm mới xuất hiện, có thể dễ dàng truyền từ người sang người và tấn công những ai chưa được miễn dịch. Không giống như các bệnh cúm theo mùa, nó có thể giết chết cả thanh niên và những người mạnh khỏe cũng như những người yếu và đang ốm.

Hợp tác quốc tế về cúm gia cầm và đại dịch cúm
Vào tháng 9 năm 2005, tại Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc, Tổng thống Bush đã công bố chương trình Đối tác Quốc tế về cúm gia cầm và đại dịch cúm nhằm phối hợp các nỗ lực và huy động các nguồn lực trong một phong trào toàn cầu nhằm ngăn ngừa đại dịch. Cuộc họp đầu tiên của Đối tác Quốc tế đã diễn ra vào ngày 6 và 7 tháng 10 tại Washington, D.C., do Bộ Ngoại giao Mỹ tổ chức.

Hội nghị bao gồm các quan chức cao cấp trong ngành ngoại giao, y tế và nông nghiệp từ 88 quốc gia, và các đại diện của 8 tổ chức quốc tế, trong đó có Tổ chức Y tế Thế giới, Tổ chức Nông Lương Thế giới và Tổ chức Sức khỏe Động vật Thế giới.

Mục tiêu của chương trình Đối tác Quốc tế này là:

• Đưa vấn đề cúm gia cầm vào chương trình hành động quốc gia
• Điều phối hoạt động giữa các quốc gia tài trợ và các quốc gia đang nhiễm dịch
• Huy động và tận dụng các nguồn lực
• Tăng tính minh bạch trong các báo cáo về nạn dịch và tăng chất lượng trong công tác giám sát
• Xây dựng năng lực địa phương để xác định, kiềm chế và đối phó với nạn dịch

Mạng lưới giám sát và sẵn sàng ứng phó toàn cầu này sẽ giúp phát hiện và nhanh chóng đối phó với bất kỳ đợt bùng phát dịch bệnh nào. Chương trình Đối tác yêu cầu các quốc gia có dịch bệnh bùng phát phải lập tức chia sẻ thông tin và cung cấp mẫu bệnh phẩm cho Tổ chức Y tế Thế giới. Bằng cách yêu cầu tính minh bạch, các chính phủ có thể nhanh chóng đối phó với các đợt dịch bệnh bùng phát.

Chiến lược quốc gia của Hoa Kỳ: Phối hợp nỗ lực tại tất cả các cấp
Chính phủ Mỹ lo ngại rằng các đợt cúm gia cầm bùng phát đang diễn ra có thể dẫn đến một đại dịch cúm ở người gây nên những hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe, kinh tế và xã hội toàn cầu.

Tháng 11 năm 2005, Tổng thống Bush đã vạch ra Chiến lược Quốc gia về các biện pháp bảo vệ chống lại hiểm họa đại dịch cúm. Tổng thống đã bày tỏ nỗi lo ngại về đại dịch cúm gia cầm và đại dịch cúm, và chiến lược của Mỹ nhằm phát hiện các đợt bùng phát, tăng cường khả năng sản xuất vắc-xin, các biện pháp điều trị, chuẩn bị đối phó với đại dịch và đảm bảo sức khỏe và an toàn cho công dân.

Dựa trên những nỗ lực phối hợp của các quan chức chính phủ, các nhân viên y tế công cộng, các đơn vị hành pháp, và cả các tổ chức tư nhân. Chiến lược này được xây dựng để đáp ứng ba mục tiêu chính:

• phát hiện các đợt bùng phát ở gia cầm hoặc người xuất hiện tại bất kỳ nơi nào trên thế giới;
• bảo vệ người dân Mỹ bằng cách dự trữ vắc-xin và các thuốc kháng virút, đồng thời tăng cường khả năng sản xuất các loại vắc-xin mới;
• chuẩn bị đối phó tại cấp liên bang, bang và địa phương trong trường hợp có dịch cúm gia cầm hoặc đại dịch cúm lây lan tới Mỹ.

Tổng thống Bush đã yêu cầu Quốc hội cấp một khoản tiền khẩn cấp là 7,1 tỷ đô-la để triển khai chiến lược quốc gia về đại dịch cúm, trong đó, 251 triệu đô-la được dành cho việc phát hiện và ngăn chặn các đợt bùng phát trước khi chúng lây lan trên thế giới; 2,8 tỷ đô-la nhằm đẩy mạnh phát triển công nghệ nuôi cấy tế bào, 800 triệu đô-la nhằm tìm kiếm các phương pháp điều trị và vắc-xin mới; 1.519 tỷ đô-la dành cho Bộ Y tế và Dịch vụ con người (HHS) và Bộ Quốc phòng để mua vắc-xin phòng cúm; 1.029 tỷ đô-la để dự trữ các loại thuốc kháng virút và 644 triệu đô-la để bảo đảm cho tất cả các cấp trong Chính phủ Mỹ đều chuẩn bị đối phó khi đại dịch bùng phát.

Chính phủ Mỹ cũng đã thành lập Sáng kiến Giám sát Môi sinh, là một chương trình nằm trong chiến lược quốc gia. Sáng kiến này giúp nhanh chóng phát hiện, định dạng và đối phó với các đợt bùng phát dịch, đồng thời, giúp cung cấp thông tin một cách nhanh chóng tới các nhân viên y tế công cộng cấp địa phương, cấp bang, cấp quốc gia và quốc tế. Chính phủ Mỹ đang làm việc với các nhân viên y tế công cộng và các cơ sở y tế ở địa phương và ở các bang để xây dựng các kế hoạch khẩn cấp hữu hiệu, bao gồm cả việc xây dựng danh sách các nhân viên y tế sẵn sàng đối phó.

MƯỜI ĐIỀU BẠN CẦN BIẾT VỀ ĐẠI DỊCH CÚM

1. Đại dịch cúm khác với cúm gia cầm
Cúm gia cầm xuất hiện do nhiều nhóm virút cúm khác nhau, mới đầu chỉ tấn công các đàn gia cầm. Trong một số trường hợp hiếm hoi, các virút cúm gia cầm này có thể xâm nhập vào cơ thể các loài động vật khác, trong đó có lợn và người. Phần lớn các virút cúm gia cầm không thể xâm nhập vào cơ thể con người. Một đại dịch cúm ở người chỉ có thể xảy ra khi xuất hiện một tiểu loại virút mới chưa bao giờ lưu chuyển trong cộng đồng dân cư từ trước tới nay.

Vì lý do này, H5N1 là loại virút cúm gia cầm có khả năng gây ra đại dịch khi cuối cùng, nó chuyển hóa thành một thể virút mới có khả năng lây nhiễm từ người sang người. Nếu điều này xảy ra, nó không còn là virút cúm gia cầm nữa mà sẽ trở thành virút cúm ở người. Các đại dịch cúm xảy ra là do các loại virút cúm mới xuất hiện trên người.

2. Các đại dịch cúm là các sự kiện có lặp đi lặp lại
Một đại dịch cúm là một sự kiện hiếm xảy ra nhưng có tính tuần hoàn. Ba đại dịch đã xảy ra trong thế kỷ trước: “Cúm Tây Ban Nha năm 1918”, “Cúm châu Á năm 1957” và “Cúm Hồng Kông năm 1968”. Đại dịch cúm năm 1918 đã cướp đi sinh mạng của hơn 50 triệu người trên khắp thế giới. Đại dịch này chưa từng có trước đó, được coi là đại dịch cướp đi nhiều sinh mạng nhất trong lịch sử nhân loại. Các đại dịch sau này có hậu quả nhẹ hơn, với khoảng 2 triệu người chết năm 1957 và 1 triệu người chết năm 1968.

Một đại dịch xảy ra khi một loại virút cúm mới xuất hiện và bắt đầu lây lan dễ dàng như các bệnh cúm thông thường khác khi người bệnh ho hoặc hắt hơi. Vì virút này là một virút mới nên hệ thống miễn dịch của con người không chống chọi lại được. Điều đó có nghĩa là những người bị nhiễm virút mới này sẽ mắc những căn bệnh hiểm nghèo hơn so với những người chỉ nhiễm virút cúm thông thường.

3. Thế giới có thể đang bên bờ vực của một đại dịch khác
Các chuyên gia y tế đang kiểm soát một loại virút cúm mới vô cùng nguy hiểm - H5N1 - từ 8 năm nay. Lần đầu tiên, virút H5N1 xâm nhập vào cơ thể người tại Hồng Kông năm 1997, đã có 18 trường hợp người nhiễm virút trong đó có 6 người chết. Từ giữa năm 2003, virút này đã gây ra các bệnh dịch nghiêm trọng và trên quy mô rộng trong các đàn gia cầm. Tháng 12 năm 2003, các trường hợp người bị lây bệnh do tiếp xúc với gia cầm nhiễm bệnh đã được phát hiện.

4. Tất cả các quốc gia đều có thể bị tấn công
Một khi đã xuất hiện một chủng virút cúm mới có khả năng lây nhiễm cao thì sự lây lan dịch cúm trên phạm vi toàn cầu là không thể tránh khỏi. Bằng các biện pháp như đóng cửa biên giới và cấm du lịch, các quốc gia chỉ có thể trì hoãn sự xuất hiện của virút cúm chứ không thể ngăn không cho chúng xâm nhập vào quốc gia mình. Các đại dịch trong thế kỷ trước đã lan rộng khắp thế giới trong vòng từ 6 đến 9 tháng, mặc dù phần lớn các vận chuyển quốc tế được thực hiện bằng tàu biển. Với tốc độ và tần suất đi lại bằng đường hàng không như hiện nay, virút có thể lan rộng với tốc độ nhanh hơn và có thể xuất hiện ở tất cả các châu lục chỉ trong vòng chưa đầy 3 tháng.

5. Các căn bệnh lây nhiễm trên diện rộng sẽ xuất hiện     
Vì phần lớn mọi người đều không miễn dịch với virút mới này nên tỷ lệ lây nhiễm và nhiễm bệnh sẽ cao hơn so với các dịch cúm thông thường xảy ra theo mùa. Dự đoán hiện nay về đại dịch có thể xảy ra ước tính rằng phần lớn dân số thế giới sẽ cần đến các biện pháp chăm sóc y tế. Chỉ một số ít quốc gia đã có đội ngũ, phương tiện, thiết bị và giường bệnh cần thiết dành cho một số lượng lớn bệnh nhân đột nhiên nhiễm bệnh.

6. Các nguồn cung cấp y tế sẽ không đủ
Các nguồn cung cấp vắc-xin và thuốc chống virút - hai hình thức can thiệp y tế quan trọng nhất để giảm tỷ lệ nhiễm bệnh và tử vong khi đại dịch xảy ra - sẽ trở nên không đủ tại tất cả các quốc gia vào thời điểm xảy ra đại dịch và vài tháng sau đó. Các dự trữ vắc-xin không đủ là mối quan ngại lớn nhất, vì vắc-xin là biện pháp đầu tiên để bảo vệ dân chúng. Theo xu hướng hiện nay, nhiều nước đang phát triển sẽ không có vắc-xin khi xảy ra đại dịch.

7. Sẽ có rất nhiều trường hợp tử vong
Trong lịch sử, số người chết trong các đại dịch là rất khác nhau. Tỷ lệ tử vong thường do 4 yếu tố quyết định: số người nhiễm bệnh, sức tàn phá của virút, các đặc thù và mức độ dễ tổn thương của nhóm dân cư nhiễm bệnh, và tính hiệu quả của các biện pháp ngăn ngừa. Các dự báo chính xác về tỷ lệ tử vong không thể thực hiện được trước khi virút cúm mới xuất hiện và bắt đầu lây lan. Tất cả các ước tính về số người chết chỉ có tính suy đoán.

8. Thiệt hại về kinh tế xã hội là rất lớn
Sẽ có rất nhiều người ốm và người lao động sẽ nghỉ làm, khiến các hoạt động kinh tế xã hội bị ngưng trệ. Các đại dịch trước đây đã tràn ra khắp thế giới theo hai hoặc ba đợt. Không phải tất cả các nơi trên thế giới hoặc chỉ một quốc gia đơn lẻ bị ảnh hưởng nghiêm trọng cùng một lúc. Các hoạt động kinh tế xã hội có thể bị ngưng trệ tạm thời nhưng trong thời đại ngày nay, khi mà các quốc gia phụ thuộc và hòa nhập với nhau thông qua hệ thống thương mại và buôn bán quốc tế, thì các tổn thất có thể sẽ mang tính toàn cầu. Các tổn thất kinh tế xã hội có thể sẽ rất lớn nếu công nhân nghỉ làm hàng loạt trong các ngành dịch vụ quan trọng như năng lượng, giao thông và liên lạc.

9. Tất cả các quốc gia đều phải chuẩn bị
WHO đã công bố một loạt các khuyến nghị hành động mang tính chiến lược (xem trên các nguồn tin trên Internet) nhằm đối phó với đại dịch cúm có thể xảy ra. Các hành động này được thiết kế cho các mức độ phòng vệ khác nhau tùy theo từng trường hợp và tình hình cụ thể. Các hành động được khuyến cáo này cũng khác nhau tùy theo từng giai đoạn của đại dịch: giai đoạn cảnh báo, giai đoạn xuất hiện virút mới, giai đoạn tuyên bố xảy ra đại dịch, và giai đoạn lây lan ở cấp độ quốc tế.

10. WHO sẽ cảnh báo thế giới khi nguy cơ bùng phát đại dịch tăng lên
WHO làm việc chặt chẽ với các Bộ Ytế và các tổ chức y tế công cộng nhằm hỗ trợ các quốc gia trong việc giám sát sự lưu hành của các virút cúm. Một hệ thống giám sát nhanh nhạy có khả năng phát hiện các chủng virút cúm mới là vô cùng cần thiết để có thể nhanh chóng phát hiện virút gây đại dịch.

(c) Tổ chức Y tế Thế giới 2005, Tất cả các quyền được bảo lưu. Ngày 14/10/2005.