Tư liệu dịch: Kinh tế và thương mại

DOANH NGHIỆP SIÊU NHỎ: ĐẶT NỀN MÓNG CHO SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ
Tạp chí điện tử của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, tháng 2/2004

MỞ ĐƯỜNG ĐƯA DOANH NGHIỆP MỚI ĐẾN VỚI KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
Gaddi Vasquez, Giám đốc Tổ chức Hòa bình Mỹ (Peace Corps)

Tổ chức Hòa bình Mỹ tập trung vào các nhóm người còn chưa được quan tâm đầy đủ, đặc biệt là phụ nữ và thanh niên, ở những nước mà tổ chức này hoạt động nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ trong cộng đồng, Giám đốc Gaddi Vasquez nói. Bằng hoạt động đào tạo về các kỹ năng khởi sự doanh nghiệp, quản lý kinh doanh và lãnh đạo doanh nghiệp, và thành lập các câu lạc bộ doanh nghiệp trẻ để giúp thanh niên vận dụng các kỹ năng của mình, các chuyên gia tình nguyện của Tổ chức Hòa bình Mỹ đang giúp nhiều nước xây dựng các mối liên kết mới giữa thị trường trong nước và quốc tế. Vasquez nói: "Ở nơi nào những người tình nguyện đã từng xây dựng nên các cây cầu gỗ thì trong thế kỷ XXI các chuyên gia tình nguyện của Tổ chức Hòa bình Mỹ sẽ dựng lên những cây cầu kinh tế bằng cách mở đường đưa các doanh nghiệp mới đến với kinh tế thị trường".

Tổ chức Hòa bình của Hoa Kỳ đang thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp nhỏ trong cộng đồng và các dự án về doanh nghiệp siêu nhỏ ở nhiều nước nghèo nhất trên thế giới. Bằng cách kết hợp đào tạo về quản lý kinh doanh theo truyền thống với các công nghệ thông tin tiên tiến, các chuyên gia tình nguyện của Tổ chức Hòa bình Mỹ đang bồi dưỡng cho các doanh nghiệp mới và giúp đỡ họ tạo ra các mối liên kết giữa những người cung cấp ở các nước đang phát triển và giữa thị trường trong nước với thị trường ngoài nước.

Từ châu Phi và Mỹ Latinh đến Trung và Đông Âu, Tổ chức Hòa bình Mỹ đã trợ giúp cho hàng trăm ngàn doanh nghiệp mới trong 43 năm qua. Sự khác biệt giữa Tổ chức Hòa bình Mỹ và các cơ quan hỗ trợ phát triển khác chính là ở đội ngũ chuyên gia tình nguyện có trình độ, những người hiểu được ngôn ngữ, văn hóa và thị trường sở tại và sống cũng như làm việc tại các cộng đồng địa phương nhằm gắn kết các thành viên của cộng đồng với mọi khía cạnh hoạt động của các dự án do họ tiến hành.

Cùng với sự sụp đổ của chủ nghĩa cộng sản vào cuối những năm 1980 và sự xuất hiện của các nền kinh tế thị trường ở Trung và Đông Âu và Liên Xô cũ, Tổ chức Hòa bình Mỹ khởi động hàng loạt dự án Phát triển Doanh nghiệp Quy mô nhỏ (SED) trong khu vực. Đồng thời, các chuyên gia tình nguyện tiếp tục phát huy phong trào hợp tác xã ở Mỹ Latinh và thúc đẩy truyền thống kinh doanh ở châu Phi và châu Á. Mục tiêu của những dự án này là phổ biến kỹ năng khởi sự doanh nghiệp đồng thời với việc tăng cường năng lực của các tổ chức và các nhà cung cấp dịch vụ tại địa phương nhằm trợ giúp các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ.

Tổ chức Hòa bình Mỹ hiện nay có 36 dự án SED độc lập ở 36 nước trên thế giới và thúc đẩy các hoạt động SED trong hầu như tất cả hơn 65 chương trình quốc gia khác mà họ đang triển khai. Trong năm tài chính 2002, gần 1.000 chuyên gia tình nguyện SED đã trợ giúp cho hơn 80000 doanh nghiệp mới và 8.000 các nhà cung cấp dịch vụ và các tổ chức. Ở nơi nào những người tình nguyện đã từng dựng lên các cây cầu gỗ thì trong thế kỷ XXI các chuyên gia tình nguyện của Tổ chức Hòa bình Mỹ dựng lên các cây cầu kinh tế bằng cách mở đường đưa các doanh nghiệp đến với kinh tế thị trường.

XÂY DỰNG SỰ HỖ TRỢ CỦA CỘNG ĐỒNG

Sau 12 tuần đào tạo về ngôn ngữ chuyên sâu, giao lưu văn hóa, y tế, an toàn và an ninh, và kỹ năng kinh doanh ở Ukraine, chuyên gia tình nguyện Jon Daigle của Tổ chức Hòa bình Mỹ được cử đến Ban Kinh tế của Vùng Khmelnytsky thuộc quản lý của Chính phủ Trung ương. Với những kiến thức mới học được về tiếng Ukraine và các chuẩn mực về kinh doanh và văn hóa của địa phương cũng như sự hiểu biết của bản thân về tình hình kinh tế của đất nước này, Daigle đã làm việc với các đồng nghiệp sở tại để thúc đẩy "phát triển cụm kinh tế", một mô hình kinh tế khuyến khích sự hợp tác lẫn nhau giữa các doanh nghiệp địa phương trong một ngành kinh tế cụ thể.

Daigle hỗ trợ các đồng nghiệp xây dựng kế hoạch và tổ chức một cuộc hội thảo về xúc tiến đầu tư kinh tế trong vùng và tại Sở Giao dịch Chứng khoán Ukraine ở Kyiv. Ông cùng các đồng nghiệp xây dựng một chương trình xúc tiến đầu tư nhằm thu hút nguồn vốn từ Hoa Kỳ và châu Âu. Những nỗ lực này đã mang lại kết quả là ngân hàng quốc gia về tài chính siêu nhỏ đã mở một chi nhánh ở Khmelnytsky để thực hiện các khoản cho vay ban đầu đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong vùng. Chính quyền vùng sẽ thực hiện bước tiếp theo bằng việc mở một trung tâm đào tạo doanh nghiệp cho các khách hàng tiềm năng của Ngân hàng Tài chính siêu nhỏ.

Một cộng đồng dân cư nhỏ hơn rất nhiều ở một khu vực khác trên thế giới, Dagana, Senegal, là một thủ phủ hành chính (có ba thủ phủ hành chính trong mỗi vùng tương đương với vùng ở Ukrain) với dân số 25.000 người, cách thủ phủ Saint Louis của khu vực là 80 dặm. Dagana là một nơi giao nhau của nhiều nền văn hóa, giàu truyền thống nghệ thuật có nguồn gốc từ các dân tộc thiểu số như Wolof, Peulh và Moor. Đáng tiếc là rất ít khách du lịch biết đến cộng đồng này và rất ít lễ hội và các sự kiện văn hóa khác diễn ra tại đây. Điều này làm cho các nghệ nhân thấy khó khăn khi bán các sản phẩm của họ hoặc tạo ra các mối liên kết cho phép họ với tới các thị trường lớn hơn.

Sau khi nghe nói về công việc của các chuyên gia tình nguyện khác của Tổ chức Hòa bình Mỹ đã làm tại một hội chợ hàng thủ công và mỹ nghệ diễn ra trong Lễ hội Jazz Saint Louis hàng năm của Senegal, chuyên gia tình nguyện Erika Miller nhận thấy cơ hội giúp cho các nghệ nhân Dagana và thành phố trở thành một điểm đến du lịch trong lễ hội năm sau. Với sự hướng dẫn của Miller, Thị trưởng Dagana đồng ý tài trợ một dự án xúc tiến với số tiền khiêm tốn là 320 đô-la.

Một phần trong số tiền của ông Thị trưởng được dùng để thanh toán cho một gian hàng tại hội chợ Saint Louis cũng như chi phí đi lại và ăn trưa cho các nghệ nhân. Miller đã thuyết phục được sáu nghệ nhân rời khỏi gia đình họ - một việc rất khó tại khu vực nông thôn này - và mang các tác phẩm của họ đến lễ hội. Bà đã giúp từng nghệ nhân xây dựng một quyển sách quảng bá, dạy họ một nguyên tắc tiếp thị quan trọng. Sau khi các nghệ nhân đến nơi, họ đi tham quan các phòng trưng bày nghệ thuật để tiếp thị sản phẩm của mình. Một phần khác trong số tiền của ông Thị trưởng được dùng để thành lập một uỷ ban xúc tiến du lịch của Dagana, từ đó cho ra đời một tài liệu xúc tiến du lịch dưới sự hướng dẫn của Miller. Khi trở về Dagana sau lễ hội, cộng đồng ở đây đã biết ơn những nỗ lực của Miller trong việc giúp Dagana "có tên trên bản đồ".

Cả Daigle ở Ukraine và Miller ở Senegal đều thành công trong việc giúp cho các cộng đồng ở những nước này được biết đến tại các thị trường lớn hơn và thu hút đầu tư. Họ là đại diện cho các chuyên gia tình nguyện ở tất cả các nước mà Tổ chức Hòa bình Mỹ đang hoạt động, những người biết tự nâng cao sự hiểu biết của bản thân về môi trường kinh doanh tại địa phương và những kỹ năng làm quen với nhiều nền văn hóa để chiếm được lòng tin của các đồng nghiệp ở nước sở tại, xác định các cơ hội mới và tạo thuận lợi cho phát triển kinh tế.

MỘT MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP SIÊU NHỎ

Phương thức hoạt động của Tổ chức Hòa bình Mỹ đòi hỏi sự tham gia của các đối tác ở nước sở tại trong toàn bộ quy trình - từ khi lập kế hoạch dự án và xây dựng kế hoạch đào tạo đến giai đoạn tham gia hoạt động đào tạo trước và trong khi làm việc và thực hiện dự án. Sự ủng hộ cũng như vai trò làm chủ trong các hoạt động của Tổ chức Hòa bình Mỹ của chính quyền vùng Khmelnytsky ở Ukraine và chính quyền vùng Dagana ở Senegal là yếu tố căn bản để đạt được các thành quả lâu dài nhằm đáp ứng các yêu cầu của địa phương.

Không thể có được sự ủng hộ nếu cộng đồng sở tại không thấy dự án đáp ứng thiết thực các yêu cầu của địa phương, đặc biệt của những nhóm người không được quan tâm đầy đủ như phụ nữ và thanh niên. Tổ chức Hòa bình Mỹ cố gắng đảm bảo sự thiết thực này bằng cách quản lý các dự án tại các trụ sở ở nước sở tại chứ không phải từ trụ sở tại Washington, DC. Đó là các văn phòng quốc gia có nhiệm vụ cử các chuyên gia tình nguyện đến làm việc bên cạnh các đối tác của nước sở tại. Cả hai bên cùng đảm bảo rằng công việc của họ thiết thực đối với nhu cầu phát triển của địa phương và rằng việc đào tạo nhân viên địa phương là đủ để họ tiếp tục thực hiện các hoạt động của dự án sau khi các chuyên gia tình nguyện rút đi. Những hoạt động này thường bao gồm việc đối tác tiến hành đào tạo về quản lý tổ chức và cách thức kinh doanh cho các thành viên của các tổ chức phi chính phủ quốc tế hoặc của nước sở tại hoặc các tổ chức tại cộng đồng như hợp tác xã nông nghiệp hoặc hội nghệ nhân cũng như cho các chủ doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ.

Tại các nước đang phát triển, phụ nữ sản xuất ra 80% tổng sản lượng lương thực và chiếm 1/3 lực lượng lao động của thế giới. Với tư cách là người quản lý các doanh nghiệp siêu nhỏ, phụ nữ ở châu Phi, châu Á và Mỹ Latinh sản xuất và bán ra thực phẩm chế biến và hàng thủ công. Các chuyên gia tình nguyện thường làm việc trực tiếp với các hợp tác xã của phụ nữ cũng như với các tổ chức tín dụng nhỏ để giúp phụ nữ được tham gia các hoạt động đào tạo phù hợp, được tư vấn kinh doanh và tiếp cận các nguồn vốn nhằm khởi sự và mở rộng kinh doanh.

Ví dụ, khi bắt đầu chuyến đi khảo sát tại Togo năm 2000, một nữ chuyên gia tình nguyện của Tổ chức Hòa bình Mỹ đã khởi xướng ra Tontine Tatchoyim, một hình thức cho vay quay vòng của nhóm phụ nữ. Sau ba năm hoạt động Tontine tiếp tục tăng trưởng và phát đạt. Nhóm này hiện nay có đủ tiền để mở tài khoản ngân hàng, tái đầu tư vào các doanh nghiệp và thanh toán tiền học cho con cái của các thành viên. Cơ chế này cho phép các thành viên trong nhóm giữ tiền của họ một cách an toàn trước các áp lực xã hội (như yêu cầu của gia đình hoặc cộng đồng đòi chia lợi nhuận) mà các doanh nghiệp nhỏ thường trở thành mục tiêu bị theo đuổi. Tontine Tatchoyim, khi mới bắt đầu hình thành chưa có tiền, hiện nay có thu nhập hàng năm là 400.000 CFA, đồng tiền chung của 14 nước châu Phi, hay khoảng 800 đô-la Hoa Kỳ.

Trên thế giới có khoảng 1,2 tỷ thanh niên trong độ tuổi từ 10 đến 19, và 87% trong số họ sống ở các nước đang phát triển. Bất chấp sự giảm dần tiền lương của chính phủ ở nhiều nước đang phát triển, thanh niên thường mong chờ được nhà nước tuyển dụng sau khi học xong bậc trung học. Tại nhiều nước mà Tổ chức Hòa bình Mỹ hoạt động, thiếu việc làm cho nhóm dân cư đang tăng lên này đã dẫn đến gia tăng tội phạm ở thanh niên, đặc biệt là ở khu vực đô thị. Để thay đổi thái độ và tạo cơ hội cho tương lai, các chuyên gia tình nguyện của Tổ chức Hòa bình Mỹ đang tổ chức hoạt động đào tạo cho thanh niên đã hết tuổi đi học và còn trong độ tuổi đi học về kỹ năng khởi sự doanh nghiệp, quản lý kinh doanh và lãnh đạo doanh nghiệp đồng thời thành lập các câu lạc bộ doanh nghiệp trẻ để giúp thanh niên vận dụng các kỹ năng của họ.

Phối hợp với Bộ Giáo dục, Thể thao và Văn hóa của Nicaragoa, chuyên gia tình nguyện Joran Lawrence xây dựng các kỹ năng khởi sự doanh nghiệp và kinh doanh cho thanh niên tại các trường trung học, các trung tâm thanh niên và nhà cho thanh niên vô gia cư. Hơn 300 thanh niên Nicaragoa đã tham gia vào các hoạt động đào tạo này. Kết quả là có một nhóm thanh niên bắt đầu kinh doanh in áo phông và tiền lãi được dùng để hỗ trợ chiến dịch giáo dục phòng chống sự lây lan của HIV/AIDS.

CẢI TIẾN TRONG THỰC HIỆN DỰ ÁN

Các chuyên gia tình nguyện của Tổ chức Hòa bình Mỹ đang đáp ứng yêu cầu ngày càng tăng về tri thức trong các phân ngành kinh doanh như Công nghệ Thông tin và Truyền thông (ICT), tài chính quy mô nhỏ và du lịch sinh thái - các lĩnh vực đang phát triển mang lại nhiều cơ hội cho hoạt động đầu tư tại địa phương, khu vực và quốc tế.

Các chuyên gia tình nguyện tìm ra các giải pháp kinh doanh cho các doanh nghiệp siêu nhỏ thông qua việc thực hiện các hệ thống kế toán được vi tính hóa, các cơ sở dữ liệu về hàng trong kho và truy câp Internet. Họ sử dụng các đài truyền thanh địa phương để tuyên truyền thông tin về các thực tiễn thành công trong quản lý kinh doanh cho người dân trên toàn quốc và cung cấp cho nông dân thông tin về giá cả hiện tại trên thị trường. ICT giúp người cho vay theo dõi các khoản cho vay và sử dụng Hệ thống Định vị Toàn cầu (GPS) để tìm địa chỉ ở các đường phố không có tên.

Các chuyên gia tình nguyện của Tổ chức Hòa bình Mỹ còn giúp làm tăng tỷ lệ hoàn trả vốn cho các tổ chức tín dụng quy mô nhỏ bằng cách tổ chức hoạt động đào tạo cần thiết cho các khách hàng tiềm năng và những người tiếp nhận vốn vay, nhờ đó làm tăng tỷ lệ thanh toán đúng hạn và khả năng sinh lời của doanh nghiệp. Các chuyên gia tình nguyện thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng vào việc quản lý và điều hành các khu du lịch sinh thái như những doanh nghiệp nhằm đáp ứng các nhu cầu của cộng đồng và khách du lịch. Các doanh nghiệp siêu nhỏ tham gia vào các khu du lịch này sẽ được đào tạo do các chuyên gia tình nguyện thực hiện về nguyên tắc tiếp thị "4 P" - giá cả (price), sản phẩm (product), phân phối (placement) và khuyến mại (promotion) - cũng như quản lý chất lượng, chăm sóc khách hàng và kế toán.

CÁC THỰC TIỄN ĐẦY HỨA HẸN

 

Trong hai năm hoạt động theo thông lệ tại nước sở tại, các chuyên gia tình nguyện SED của Tổ chức Hòa bình Mỹ lấy một câu ngạn ngữ cổ làm nguyên tắc định hướng: dạy một người biết cách câu cá thì tốt hơn là cho người đó một con cá. Nhưng các chuyên gia tình nguyện làm nhiều hơn việc dạy các nguyên tắc "câu cá" cơ bản, đó là đào tạo cho phụ nữ, nam giới và thanh niên biết cách tạo ra những mối liên kết giữa người cung cấp, người sản xuất và người mua; tìm hiểu các cơ hội tiếp cận nguồn tín dụng; tiếp thị sản phẩm và tăng cường vai trò của các tổ chức sẽ hỗ trợ công việc kinh doanh của họ về lâu dài.

 

Dù là trợ giúp nhân viên địa phương chuyển đổi trung tâm nguồn lực của một trường học ở Panama thành một doanh nghiệp siêu nhỏ và tự hoạt động về IT hay đào tạo các thành viên của một hội phụ nữ ở Nepal về cách bán hàng thủ công trên Internet, các chuyên gia tình nguyện của Tổ chức Hòa bình Mỹ đã đóng góp vào sự phát triển tổng thể của hàng trăm ngàn cộng đồng dân cư. Chìa khóa đưa đến thành công của họ chính là khả năng và sự sẵn sàng của các chuyên gia tình nguyện khi công việc yêu cầu họ trở thành các thành viên đầy đủ của các cộng đồng ở nước sở tại. Bằng việc nói thổ ngữ, hiểu các chuẩn mực và tục lệ theo truyền thống văn hóa, và sống cùng với người dân trong cộng đồng, các chuyên gia tình nguyện đang đặt nền móng cho sự phát triển bền vững và thịnh vượng. Đồng thời, người dân của nước sở tại, cùng với việc tham gia vào nền kinh tế thế giới, đang có sự hiểu biết sâu sắc hơn về các công dân Hoa Kỳ. Giao tiếp cởi mở, tôn trọng lẫn nhau và hợp tác là những phương tiện để xây nên con đường đó.