Tư liệu dịch: Kinh tế và thương mại

DOANH NGHIỆP SIÊU NHỎ: ĐẶT NỀN MÓNG CHO SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ
Tạp chí điện tử của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, tháng 2/2004

TẠO DỰNG THÀNH CÔNG MỘT TỔ CHỨC TÀI CHÍNH SIÊU NHỎ
Gregory F. Casagrande, Sáng lập viên và Chủ tịch Quỹ Phát triển Kinh doanh Nam Thái Bình Dương

Những khoản vay nhỏ, thường không vượt quá một vài trăm đô-la, đã giúp nâng cao thu nhập và kích thích việc làm phát triển cho nhiều người dân Samoa và người khác sống trên các quốc đảo trên Thái Bình Dương. Ông Gregory Casagrande, Sáng lập viên và Chủ tịch Quỹ Phát triển Kinh Doanh Nam Thái Bình Dương (SPBD) nói.

SPBD, là một tổ chức tài chính siêu nhỏ độc lập, phi lợi nhuận và từ thiện. Tổ chức này cung cấp các khoản vay không thế chấp để khởi sự những doanh nghiệp đơn giản và bền vững như may mặc; chế biến thức ăn các loại; thành lập trang trại nuôi gà, lợn, bò; thương mại, taxi và các dịch vụ phân phối khác. Tác giả đưa một số chiến lược cho vay của SPBD có tỉ lệ hoàn vốn của người vay gần 100%.

Mặc dù sau hàng thập kỷ thực hiện các chương trình phát triển, nền kinh tế của Samoa và các quốc đảo tự do khác trên Thái Bình Dương vẫn chỉ tạo ra rất ít cơ hội kinh tế cho phần lớn dân chúng địa phương. Điều này chứng tỏ một mô hình phát triển mới là hết sức cần thiết cho khu vực này. Quỹ Phát triển Kinh doanh Nam Thái Bình Dương (SPBD), một tổ chức tài chính siêu nhỏ độc lập, phi lợi nhuận và từ thiện đã mang lại một mô hình như vậy. Mặc dù mới xuất hiện được một vài năm, nhưng những nỗ lực của SPBD xây dựng một chương trình tài chính siêu nhỏ được mọi người ủng hộ nhằm cung cấp tín dụng không thế chấp, đào tạo kỹ năng kinh doanh và do người địa phương điều hành có thể mang lại một tác động đáng kể đối với thu nhập của gia đình và cộng đồng, điều kiện sống và giáo dục.

QUỸ PHÁT TRIỂN KINH DOANH NAM THÁI BÌNH DƯƠNG

SPBD được thành lập tại quốc đảo tự do Samoa vào tháng 1 năm 2000. Nhiệm vụ của tôi trong việc tạo dựng quỹ này là nhằm tạo điều kiện cho các gia đình nghèo bằng cách đào tạo, cung cấp tín dụng không cần thế chấp, và hướng dẫn, động viên liên tục nhằm giúp họ tạo dựng doanh nghiệp bền vững, giúp họ cải thiện đáng kể điều kiện sống của mình. Từ khi thành lập, SPBD đã làm việc với trên 2.600 gia đình nghèo và cho vay không thế chấp khoản tín dụng trên 1,1 triệu đô-la chủ yếu cho phụ nữ. Năm 2003, chưa đến 1% số người vay của chúng tôi có nợ quá hạn đến một hoặc hơn một tuần. Mặc dù SPBD còn khá nhỏ so với tiêu chuẩn quốc tế, nhưng chúng tôi là một tổ chức tài chính siêu nhỏ lớn nhất trong khu vực quốc đảo Thái Bình Dương và đang tăng trưởng đều đặn.

CÁC NỀN KINH TẾ ĐẢO THÁI BÌNH DƯƠNG

Mặc dù đã có một số cố gắng không thành công trong việc xây dựng tài chính siêu nhỏ trong khu vực, nhưng nhu cầu đối với tài chính siêu nhỏ ở Samoa và các quốc đảo độc lập trên Thái Bình Dương là rất lớn. Theo Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), Samoa là nước chậm phát triển thứ 49 trên toàn cầu và có tỉ lệ nghèo đói là 48%. Nền kinh tế còn non nớt, hầu hết mọi người không có hy vọng tìm được việc làm công ăn lương. Không có việc làm cộng với thiếu nguồn tín dụng đã đẩy hầu hết mọi người vào tình cảnh vô vọng. Đa số mọi người kiếm sống qua ngày ở các làng quê và hy vọng có người trong gia đình di cư sang New Zealand, Australia hoặc Mỹ. Những gia đình có họ hàng ở nước ngoài, thường thuộc những gia đình nghèo nhất, chỉ trông mong vào số tiền gửi về giúp đỡ gia đình.

Điều kiện sống đặc trưng của một gia đình trước khi tham gia vào SPBD là có một túp lều tranh không có tường và nền rải sỏi đá, cách xa nguồn nước máy, công trình vệ sinh ngoài trời không đạt tiêu chuẩn và điện rất hạn chế. Nhiều trẻ em không được đến trường vì cả trường công lập cũng không miễn phí. Các gia đình thu nhập không đáng kể, thường bằng những mớ cá thỉnh thoảng bắt được hoặc đi làm thuê công việc chân tay với mức thù lao khoảng 0,5 đô-la một giờ. Trẻ em thường lớn lên trong những gia đình túng quẫn và thường phải chịu bạo lực gia đình.

Trước năm 2000, ở Samoa có hai chương trình tài chính siêu nhỏ được tài trợ dồi dào nhưng bị thất bại và còn có hàng chục các thất bại khác trong khu vực. Nhiều học giả cho rằng những thất bại này là do nền kinh tế của các quốc gia này quá nhỏ, không có thiên hướng kinh doanh, văn hóa cộng đồng truyền thống đã có ảnh hởng tiêu cực đến những giải pháp mang tính tư bản. Tôi tin rằng những thất bại trước đó chủ yếu là do công tác quản lý yếu kém nên đã quyết định dấn thân vào chiến dịch SPBD mặc dù không có sự hỗ trợ của các nhà tài trợ phát triển lớn trong khu vực (UNDP, Uỷ ban Nam Thái Bình Dương, Cơ quan Viện trợ Phát triển Quốc tế New Zealand, Cơ quan Viện trợ Phát triển Quốc tế Australia, Ngân hàng Phát triển châu Á). Một vài trong số những tổ chức này đã chịu thất bại khi thực hiện các chương trình tài chính siêu nhỏ trong khu vực và do vậy cũng không muốn hỗ trợ một thí điểm khác nữa.

LẬP KẾ HOẠCH CHO THÀNH CÔNG

Ngay từ đầu, SPBD cần có một tầm nhìn rõ ràng mà sẽ giúp mang lại thành công. Mục tiêu lâu dài của chúng tôi là tạo lập một “tổ chức phục vụ mãi mãi các nhu cầu về tài chính của người nghèo”. Để đạt được mục tiêu này, SPBD tập trung vào những việc sau:

• Làm việc riêng với những người nghèo nhất  trong xã hội Samoa.
• Đảm bảo mang lại một tác động tích cực có thể biết rõ được đối với cuộc sống của các thành viên của chúng tôi và gia đình của họ.
• Liên tục cố gắng duy trì khả năng tự cung tự cấp về tài chính.

Mục tiêu tự cung tự cấp về tài chính là tối quan trọng để thường xuyên phục vụ được một số đông người nghèo.

Khi thành công, chúng tôi xây dựng một số biện pháp tính toán xem đã đạt được ba mục tiêu đặt ra chưa.

Chúng tôi xây dựng một biện pháp rất đơn giản và ít tốn kém là “điều tra đo lường xã hội” nhằm tính toán một cách khách quan mức độ nghèo của tất cả các thành viên mới tham gia SPBD nhằm đảm bảo quỹ chỉ hỗ trợ những người cần giúp đỡ. Biện pháp tính toán này đánh giá chất lượng nhà cửa của người xin tham gia, tình trạng vệ sinh, điều kiện tiếp cận với nước máy, điện và chất lượng giáo dục của con cái họ. Công cụ này cho phép chúng tôi so sánh mức nghèo một cách khách quan và chủ đích nhằm loại bỏ những người không nghèo ra khỏi chương trình. Hơn nữa, bằng cách xem xét từng gia đình mỗi năm một lần chúng tôi có thể xác định xem gia đình đó có đạt được tiến bộ nào không và liệu SPBD có tạo được tác động tích cực đối với họ không.

Lập kế hoạch để tự cung tự cấp tài chính cũng không khác gì lập kế hoạch cho một loại hình kinh doanh cụ thể khác. SPBD tuân theo phương pháp xây dựng một mục tiêu là “Mô hình kinh doanh ít chi phí” (ABS). Hệ thống ABS là cấu trúc chi phí có kế hoạch tại điểm hoà vốn mà doanh thu từ lãi suất bằng với tổng chi phí. Đây chính là kim chỉ nam về tài chính của chúng tôi. Hệ thống ABS cho các tổ chức tài chính siêu nhỏ giữa các quốc gia có thể khác nhau tùy theo các điều kiện về dân số và kinh tế của từng địa phương.

Doanh thu có thể khác nhau tùy thuộc vào số khách hàng, cỡ trung bình của khoản vay và lãi suất áp dụng. Chi phí có thể được chia ra làm ba nhóm chính: hành chính, chi phí nợ quá hạn và chi phí tài trợ. Từ đó, hệ thống ABS sẽ đặt ra mục tiêu cho từng phần của doanh thu và chi phí. Những mục tiêu này được chúng tôi khẳng định dựa trên các ngành công nghiệp có mặt, những tiêu chuẩn tốt nhất trong lĩnh vực này và phải nhất quán với nhau và đều phải có một chiến lược cụ thể để đạt được những mục tiêu này.

XÂY DỰNG NĂNG LỰC TỔ CHỨC CHO TỔ CHỨC TÀI CHÍNH SIÊU NHỎ

Các tổ chức bền vững cần có một đội ngũ cán bộ được đào tạo, được giao quyền và động viên làm việc. SPBD tuyển nhân viên địa phương vào làm việc với mức lương cạnh tranh. Chúng tôi không sử dụng chuyên gia với chi phí cao mà được hưởng lợi từ những dịch vụ được nhiều nhân viên tình nguyện tại Mỹ tặng. Chúng tôi tuyển nhân viên địa phương, những người trân trọng nhiệm vụ của chúng tôi và muốn phát triển cùng SPBD. Chúng tôi động viên cán bộ bằng cách liên tục tạo cho họ những cơ hội phát triển, một con đường tiến thân thuận lợi và hàng năm có tăng lương nếu làm tốt, hàng quý thưởng nếu làm tốt. Tất cả mọi nhân viên đều có bản mô tả công việc rõ ràng và đăng ký thực hiện những mục tiêu cụ thể hàng năm. Năng lực hoạt động thường xuyên được đánh giá, những người ở vị trí quản lý trung và cao cấp hàng năm phải chịu sự đánh giá của toàn bộ nhân viên.

Ngoài các nhân viên chính thức, chúng tôi còn xây dựng được một mạng lưới các mối quan hệ trong đó có các matai (già làng) trong các làng nơi chúng tôi hoạt động, các nhà lãnh đạo trong xã hội Samoa, các nhà hoạt động, nhà tài trợ, các trí thức hàng đầu trên thế giới chuyên về lĩnh vực tài chính siêu nhỏ. SPBD chủ động cộng tác với các đối tác này nhằm hỗ trợ cho hoạt động của tổ chức tại các làng, thu hút tình nguyện viên và giúp chúng tôi luôn được tiếp cận với những tiến triển mới nhất trong ngành công nghiệp tài chính siêu nhỏ.

Trong quá trình xây dựng năng lực liên tục của chúng tôi, chúng tôi rất cẩn thận ghi chép lại các quy trình hoạt động và tài chính vào một bộ cẩm nang. Những cẩm nang này, thường xuyên được cập nhật và đổi mới, tạo một cơ sở cho quá trình được cải thiện chất lượng, có kiểm soát và vì sự phát triển đội ngũ.

Những quy trình về tài chính, nhân lực và hành chính của SPBD không khác nhiều so với một ngân hàng thương mại. Tuy nó không duy nhất đại diện cho một tổ chức tài chính siêu nhỏ, nhưng nó là hết sức cần thiết cho sự thành công của một tổ chức tài chính siêu nhỏ và không nên đánh giá thấp nó. Hai lĩnh vực cụ thể quan trọng là hệ thống thông tin quản lý (MIS) và kiểm soát nội bộ. Một hệ thống thông tin quản lý của tổ chức tài chính siêu nhỏ tốt cần có một hệ thống chuyên quản lý danh mục các khoản vay và một hệ thống kế toán căn bản và độc lập. Đây là những khoản đáng để đầu tư. Một hệ thống kiểm soát nội bộ đáng tin cậy có vai trò hết sức quan trọng nhằm phát hiện và quan trọng hơn là phòng ngừa lừa đảo. Có thể vì tổ chức của chúng tôi là một tổ chức từ thiện, và hoạt động chủ yếu với tiền, một số người cho chúng tôi là những kẻ dễ siêu lòng. Ngay từ những ngày đầu, chúng tôi đã bị thử thách nhiều lần. Bất cứ khi nào chúng tôi phát hiện được sự lừa đảo, chúng tôi đều hành động nhanh và quả quyết, nhờ những hành động này mà lừa đảo không còn là một vấn đề lớn đối với SPBD, tuy vậy chúng tôi cũng vẫn cảnh giác.

Những quy trình hoạt động của chúng tôi đặc trưng cho lĩnh vực tài chính siêu nhỏ và nó đảm bảo cho chúng tôi có được tỉ lệ hoàn vốn rất cao và các thành viên tham gia chương trình đều thành công trong việc thực hiện các công việc kinh doanh của mình. Những quy trình này bao gồm:

• SPBD đào tạo sâu rộng cho người tham gia ngay từ đầu và liên tục. Hai tuần đào tạo ban đầu bao gồm giảng giải về cách chương trình SPBD hoạt động và những kiến thức căn bản về quản lý một doanh nghiệp nhỏ. Sau khóa đào tạo có kiểm tra, chỉ những học viên đạt được 80% điểm trở lên mới được trở thành thành viên chính thức. Bài kiểm tra này nhằm loại bỏ những người không hoàn toàn có tâm huyết với chương trình. Những người thực sự có mong muốn tiến hành kinh doanh nhưng lại chưa đạt đủ điểm để tham gia chương trình sẽ được đào tạo thêm và sau đó sẽ thi lại. SPBD còn tổ chức các khóa học ngắn tại các buổi họp mặt hàng tuần được tổ chức tại mỗi làng.
  
• Thành viên của SPBD nhóm thành những nhóm tự chọn gồm khoảng 4 đến 7 người và họ tự bảo đảm các khoản vay của nhau. Việc tự chọn là yếu tố quan trọng vì người dân trong làng đều biết nhau và có thể đánh giá tốt nhất được khả năng tín dụng của mỗi người.
  
  
• Các sản phẩm cho vay được thiết kế sao cho phù hợp nhất với thị trường địa phương. Lượng cho vay, khoản hoàn trả vốn định kỳ và tần số hoàn vốn đều là những yếu tố quan trọng cần quan tâm. Ở Samoa, điều quan trọng là phải hiểu được rằng những thành viên mới thường bị cộng đồng thúc ép cố vay được khoản vay càng lớn càng tốt – mà không quan tâm tới việc họ có trả được hay không. Việc trả lãi và vốn thường xuyên, mặc dù khá tốn kém về mặt hành chính, nhưng nó giúp các thành viên hình thành được thói quen mới và giữ mối quan hệ giữa tổ chức tài chính siêu nhỏ và các thành viên luôn được gắn chặt. SPBD đảm bảo mức trả lãi và vốn không quá 30% tổng số thu nhập cả tuần mà thành viên mong đợi .
  
  
• Các thành viên phải thực hiện công việc kinh doanh thành công. Đây là tâm điểm của công việc của chúng tôi. Các thành viên của chúng tôi thực hiện kinh doanh bằng những kỹ năng kiếm sống hàng ngày và cung cấp các dịch vụ, sản phẩm đang có nhu cầu. Kế hoạch kinh doanh của họ phải được chính nhóm tự chọn của họ thông qua, mà nhóm này có quyền từ chối yêu cầu xin vay vốn.
  
  
• Việc kiểm tra sử dụng vốn vay được tiến hành nhằm đảm bảo rằng khoản vay được dùng vào đúng mục đích nêu trong đơn xin vay vốn. Việc sử dụng vốn vay không đúng mục đích thường dẫn đến thất bại kinh doanh và tạo ra khó khăn cho hệ thống. Một khi việc sử dụng vốn sai mục đích được SPBD phát hiện, thành viên đó sẽ bị loại ra khỏi chương trình.
  
  
• Những quy định chi phối độ lớn các khoản vay tiếp theo là một khuyến khích cho các thành viên để họ tuân thủ chặt chẽ các nguyên tắc của chương trình. Hầu hết các thành viên đều mong muốn được đầu tư thêm để mở rộng công việc kinh doanh của họ hoặc nâng cấp nhà cửa hoặc cải thiện điều kiện học hành của con cái. Ở SPBD, những khoản vay tiếp theo đến mức cao nhất chỉ dành cho những thành viên có tiền sử trả lãi hoàn toàn và hàng tuần đều tham gia họp và thuộc các nhóm có cơ chế tự đảm bảo hoàn hảo. Các khoản vay tiếp theo sẽ bị giảm nếu mỗi lần vi phạm. Nếu vi phạm quá nghiêm trọng, thành viên đó có thể không được vay tiếp nữa.

Ngoài ra còn có nhiều vấn đề cần quan tâm khác, nhưng nắm được các nguyên tắc trên là khá tốt.

Chương trình của SPBD đã có những tác động trực tiếp và tích cực lên cuộc sống của hàng ngàn người dân nghèo Samoa. Bằng cách mang lại những cơ hội thiết thực thông qua tín dụng và đào tạo, SPBD đã giúp phụ nữ khởi tạo và duy trì những công việc kinh doanh đơn giản như khâu vá, làm bánh, và rất nhiều loại kinh doanh chế biến thức ăn khác; nuôi lợn, bò và gà; trồng rau và trang trại nhỏ, kinh doanh taxi và dịch vụ phân phối và hàng loạt các ngành khác không kể hết. Những doanh nghiệp nhỏ này đã tạo ra tiền của cho nhiều gia đình và tạo điều kiện cho các thành viên nâng cao đáng kể cuộc sống của chính họ. Chúng tôi cũng cung cấp các khoản vay không thế chấp cho các doanh nhân nhỏ thành đạt để giúp họ sửa chữa nhà cửa và giúp con cái học hành. Những sản phẩm này đảm bảo hoa lợi trong kinh doanh được chuyển thành những lợi ích cụ thể cho toàn bộ gia đình. Một lợi ích ít nhìn thấy hơn là lòng tự trọng được nâng cao khi người phụ nữ thành công trong kinh doanh. Thật đúng khi nói thành công lại sinh ra thành công. Các thành viên của chúng tôi thể hiện nó hàng ngày thông qua lòng tự tin được nâng cao và truyền đạt tinh thần lạc quan và sức sống mãnh liệt cho con cái họ và khắp trong làng. Tương lai tươi sáng đang chờ đợi các thành viên của SPBD, gia đình và cộng đồng của họ.

Ghi chú: Những ý kiến nêu trong bài báo này không nhất thiết phản ánh quan điểm hay chính sách của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ.