Tư liệu dịch: Kinh tế và thương mại

THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG THÔNG QUA QUẢN LÝ DOANH NGHIỆP
Tạp chí Điện tử của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ
Triển vọng Kinh tế, tháng 2/2005

TRUY TỐ TỘI PHẠM DOANH NGHIỆP
Christopher Wray

Bộ Tư Pháp Hoa Kỳ đang thực hiện những biện pháp không khoan nhượng để đối phó với hành vi tội phạm trong doanh nghiệp bằng cách sử dụng các công cụ mà Đạo luật Sarbanes-Oxley năm 2002 cho phép nhằm ngăn chặn các quan chức trong doanh nghiệp và các chuyên gia khác không được lạm dụng vị trí của họ để tư lợi trong khi làm phương hại đến quyền lợi của các cổ đông.

Các chiến lược và chính sách chống tội phạm doanh nghiệp hình thành tại Nhóm đặc trách về chống gian lận trong doanh nghiệp được Tổng thống Bush thành lập năm 2002 sau khi xảy ra một loạt các vụ bê bối doanh nghiệp tại Hoa Kỳ. Nhóm đặc trách này bao gồm một nhóm chuyên viên thuộc Bộ Tư pháp phụ trách việc nâng cao hiệu quả của hoạt động chống tội phạm của bộ và một nhóm công tác liên bộ có trách nhiệm thúc đẩy sự hợp tác và thực thi pháp luật ở mức tối đa trong toàn bộ hệ thống cơ quan thực thi pháp luật của Liên bang. Những vụ truy tố gần đây là các ví dụ minh họa cho cách làm mới và mạnh dạn của Bộ Tư pháp trong nhiệm vụ chống tội phạm liên quan đến doanh nghiệp.

Tội phạm doanh nghiệp làm phương hại đến lợi ích của các nhà đầu tư, người lao động và các thị trường vốn chuyên đáp ứng nhu cầu tài chính của các doanh nghiệp đang hoạt động và tạo điều kiện cho sự phát triển của các doanh nghiệp mới. Những vụ việc vỡ lở gần đây về gian lận trong doanh nghiệp và các tội phạm khác đã đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác điều tra và truy tố những hoạt động tội phạm của các quan chức trong doanh nghiệp và các chuyên gia có liên quan vì đã lợi dụng vị trí để tư lợi, đồng thời làm hủy hoại lòng tin của các nhà đầu tư, của người lao động, của các tổ chức tài chính và của thị trường vốn.

Việc truy tố tội phạm gian lận trong doanh nghiệp và các hành vi sai trái khác đã chứng tỏ rằng hoạt động tội phạm đã lây lan đến những cấp quản lý cao nhất của một số công ty cổ phần lớn, các công ty môi giới chứng khoán, công ty kế toán và kiểm toán và các công ty khác. Một số cá nhân gian dối đã hủy hoại danh tiếng của rất nhiều các công ty và nhà quản lý làm ăn chân chính khác. Những kẻ có hành vi sai trái này cũng làm phương hại đến lợi ích của những người lao động trong doanh nghiệp, đang cống hiến cả đời mình cho sự phát triển của công ty nơi họ làm việc. Những kẻ đó cũng làm tổn hại đến những nhà đầu tư và những người về hưu đã phó thác tương lai của mình khi tin vào những lời hứa hẹn về sự phát triển và sự trong sạch của công ty mà họ đầu tư tài sản.

Việc đưa ra ánh sáng những vụ tham nhũng và lừa đảo ở hàng loạt doanh nghiệp tiếng tăm đe dọa làm xói mòn niềm tin của công chúng vào các doanh nghiệp, các thị trường tài chính nói riêng và nền kinh tế nói chung. Điều này một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh về sự cần thiết cần phải có một cơ chế quản lý doanh nghiệp mới, hiệu quả hơn.

CÁC HOẠT ĐỘNG THỰC THI PHÁP LUẬT

Để đối phó với những vụ lạm dụng như vậy và các vụ việc khác bị đưa ra ánh sáng sau các vụ bê bối lừa đảo gần đây tại các doanh nghiệp như Enron, WorldCom, HealthSouth và Adelphia, tổng thống George Bush đã cho thành lập Nhóm đặc trách về Tội phạm doanh nghiệp vào tháng 7 năm 2002. Lực lượng này do Trợ lý Bộ trưởng Tư pháp đứng đầu và bao gồm các thành viên thuộc Bộ Tư pháp, có nhiệm vụ nâng cao hiệu quả hoạt động chống tội phạm của bộ và cùng với một nhóm công tác liên bộ về điều tra và quản lý có trách nhiệm phối hợp hoạt động quản lý, điều tra và thực thi pháp luật chung trong toàn bộ hệ thống cơ quan thực thi pháp luật của liên bang liên quan đến các vấn đề trong lĩnh vực gian lận trong doanh nghiệp ở cấp liên bang.

Làn sóng truy tố tội phạm trong doanh nghiệp tập trung vào một loạt các hành vi phạm tội cố tình làm sai lệch sổ sách và hồ sơ, công bố báo cáo tài chính gian lận cho công chúng và các cơ quan quản lý, lập quỹ đen, lợi dụng các mối quan hệ cá nhân để che dấu hành vi lừa đảo, lạm dụng chức vụ để mưu cầu lợi ích riêng gây thiệt hại cho công ty và mua bán có sự thông đồng. Thông thường các hành vi có liên quan sau sẽ bị truy tố: cản trở và dàn xếp thay đổi kết quả các cuộc kiểm toán và thanh tra liên quan đến các hành vi gian lận, phá hoại hoặc cố tình thay đổi sổ sách chứng từ, khai man trước hội đồng xét xử và cơ quan điều tra và các hành vi phạm tội khác có liên quan.

Trên phương diện xây dựng pháp luật, Quốc hội Hoa Kỳ đã thông qua đạo luật Sarbanes-Oxley vào tháng 7 năm 2002. Đạo luật này hứa hẹn cải tổ một cách toàn diện nhất hoạt động kinh doanh ở Mỹ trong vòng 60 năm tới. Nó cung cấp cho các công tố viên và các cơ quan quản lý những công cụ mới, giúp tăng cường công tác quản lý doanh nghiệp, nâng cao trách nhiệm cũng như mức độ công khai hóa của các doanh nghiệp nhằm bảo vệ người lao động và các cổ đông.

Đạo luật quy định người đứng đầu doanh nghiệp phải chứng nhận rằng các báo cáo tài chính của công ty phản ánh đúng và chính xác tình hình tài chính cũng như kết quả kinh doanh hiện tại của công ty; các kiểm toán viên có trách nhiệm kiểm tra và chứng nhận một cách độc lập tính chính xác và mức độ tin cậy của các báo cáo tài chính; các nhân viên được bảo vệ khỏi các hành vi trả đũa do tố cáo các hành vi sai trái của cấp trên; các thông tin mà doanh nghiệp cung cấp cho các nhà đầu tư là chính xác và đúng sự thật, không có hành vi lừa dối. Mọi hành vi vi phạm có thể dẫn đến án tù.

CÁC CÔNG CỤ CẢI TIẾN

Các công cụ mới của Đạo luật Sarbanes-Oxley cùng các chiến lược cũng như chính sách do Nhóm đặc trách nhiệm về Tội phạm doanh nghiệp đề ra đã giúp các công tố viên đẩy nhanh tốc độ điều tra và truy tố các vụ gian lận tại doanh nghiệp trong thời giangần đây. Những sự cải tiến này bao gồm:

• Huy động các nguồn lực và tri thức chung của toàn bộ các cơ quan chức năng trong mỗi cuộc điều tra nhằm kết thúc sớm nhất quá trình điều tra và tiến hành khởi tố. Điều này thường có nghĩa là sử dụng các nguồn lực của các cơ quan quản lý chẳng hạn như Uỷ ban Chứng khoán và Hối đoái (SEC) để cùng tiến hành điều tra về hành vi gian lận trong doanh nghiệp ngay từ lúc bắt đầu mỗi cuộc điều tra, thay vì phải chờ SEC hoàn thành các thủ tục trước khi tiến hành điều tra.
• Chia nhỏ các cuộc điều tra quy mô lớn, phức tạp thành các cuộc điều tra quy mô nhỏ hơn, dễ quản lý, giúp quá trình điều tra và khởi tố diễn ra nhanh hơn đồng thời cũng giúp các điều tra viên, công tố viên và bồi thẩm đoàn dễ nắm bắt vụ án hơn. Trong các cuộc điều tra với quy mô nhỏ, các bị cáo là các quan chức doanh nghiệp hay những người tham gia vào các hành vi gian lận thường dễ ký vào giao ước nhận tội hơn. Giao ước nhận tội là giao ước có tính thủ tục về việc giải quyết những lời buộc tội giữa công tố viên và bị đơn, trong đó bị đơn nhận một hoặc nhiều tội trong số các lời buộc tội nêu trong cáo trạng hay đơn tố giác, còn công tố viên đồng ý thực hiện một số điều như không truy cứu hay đề nghị bác lại các lời buộc tội khác hoặc kiến nghị với tòa nhằm đưa ra một số phán quyết nhất định phù hợp với tình tiết của vụ án. Kết quả là nếu như chỉ vài năm trước thôi, một cuộc điều tra quy mô về gian lận trong doanh nghiệp thường kéo dài hàng năm thì ngày nay cả quá trình điều tra và khởi tố cũng chỉ mất có vài tháng.
• Thực hiện các biện pháp quyết liệt và cải tiến nhằm nhận được sự hợp tác từ phía doanh nghiệp trước khi đưa ra các lời buộc tội. Thông thường thì sự hợp tác của doanh nghiệp luôn gắn liền với trách nhiệm hình sự của họ. Ngày càng nhiều các doanh nghiệp bị truy cứu trách nhiệm bằng thủ tục truy tố hay bằng các phán quyết qua thương lượng. Một doanh nghiệp hoặc tổ chức có thể bị phạt tiền, chịu sự quản chế, phải bồi thường và phải thông báo cho công chúng cũng như người bị hại về các hành vi sai trái của họ. Một điều kiện trong quản chế có thể buộc doanh nghiệp phải thực hiện các biện pháp nhằm khắc phục các tổn thất do các hành vi phạm tội của họ gây ra và phải loại bỏ hoặc làm giảm những nguy cơ có thể dẫn đến tổn thất trong tương lai.

Bộ Tư pháp cũng đang tăng cường sử dụng các thỏa thuận hoãn khởi tố, một biện pháp mang ít tính trừng phạt hơn và giảm bớt hậu quả thiệt hại về vật chất. Các thỏa thuận này thường quy định về việc lưu giữ hồ sơ buộc tội với thỏa thuận rằng những lời buộc tội ấy sẽ bị bãi bỏ sau một khoảng thời gian nhất định nếu như doanh nghiệp thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của họ. Các thỏa thuận này thường quy định các doanh nghiệp phải nhận trách nhiệm bằng cách thừa nhận hành vi của các nhân viên, bồi thường và giao nộp các khoản thu nhập bất chính, xây dựng chương trình tuân thủ có hiệu quả, thuê người giám sát độc lập để theo dõi các hoạt động trong tương lai, và cam kết hợp tác toàn diện với chính phủ trong các cuộc điều tra đối với các cá nhân phạm tội. Tòa án có thể cộng thêm vào tiền phạt tất cả các khoản thu nhập do hành vi phạm tội đem lại nhưng chưa và sẽ không được sử dụng để thanh toán tiền bồi thường hoặc sử dụng như các biện pháp khắc phục khác. Bất kỳ sự vi phạm nào của doanh nghiệp đối với thỏa thuận sẽ khiến doanh nghiệp đó phải chịu khởi tố ở mức cao nhất.

Trong các trường hợp khác, Bộ Tư pháp ký các thỏa thuận hợp tác với các công ty vi phạm. Các giao ước này bao gồm hầu hết các nội dung của thỏa thuận hoãn khởi tố nhưng không liên quan đến bất kỳ hành động pháp lý trước tòa nào. Thỏa thuận hợp tác giúp doanh nghiệp tránh được các hậu quả kéo theo có thể xảy ra khi doanh nghiệp bị khởi tố vì phạm tội nhưng doanh nghiệp vẫn phải nhận trách nhiệm, bồi thường và giao nộp các khoản thu nhập bất chính, cam kết hợp tác toàn diện và thực hiện đầy đủ các biện pháp khắc phục hậu quả.

• Truy tố những người tiếp tay cho hành vi gian lận và cản trở quá trình điều tra, bằng các thủ tục tố tụng hình sự riêng hoặc ghép vào vụ khởi tố toàn diện về hành vi gian lận trong doanh nghiệp.
• Thực thi một cách quyết liệt các chế tài luật dân sự và các quy định về quản lý thường là theo các thủ tục giống như trong các vụ khởi tố và điều tra hình sự. Điều này đảm bảo rằng các biện pháp thực thi pháp luật được thực hiện nhanh chóng và tích cực nhằm bảo vệ các nhà đầu tư và người tiêu dùng tránh các hành vi gian lận của doanh nghiệp

LẤY LẠI NIỀM TIN CỦA CÔNG CHÚNG

Chiến dịch chống gian lận trong doanh nghiệp của Bộ Tư pháp đã giành được nhiều kết quả đáng khích lệ, tuy nhiên vẫn còn rất nhiều việc phải làm. Để lấy lại niềm tin của công chúng đối với các thị trường tài chính, cần phải thực thi các chế tài mạnh hơn nữa nhằm nâng cao tính minh bạch trong hoạt động của doanh nghiệp, trong chế độ báo cáo tài chính và nâng cao tinh thần trách nhiệm của những người đứng đầu doanh nghiệp.

Christopher Wray chính thức nhận chức Trợ lý Bộ trưởng phụ trách Vụ Tội phạm Hình sự thuộc Bộ Tư pháp Hoa Kỳ vào ngày 11 tháng 9 năm 2003. Công tác tại Bộ Tư pháp từ năm 2001, Christopher đã thụ lý và tiến hành nhiều cuộc điều tra nhiều vụ án trong đó có gian lận chứng khoán, tham nhũng, tống tiền, hàng giả và nhập cư trái phép.