Tư liệu dịch: Chính trị, xã hội và văn hóa Mỹ
TÒA ÁN TỐI CAO HOA KỲ: TÒA ÁN CAO NHẤT CỦA QUỐC GIA
Tạp chí điện tử của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, tháng 4/2005
TRONG SỐ NÀY
Hoa Kỳ đôi khi còn được biết đến như một xã hội pháp trị. Cụm từ này thể hiện khả năng tiến hành kinh doanh, giải quyết các quan hệ cá nhân và sử dụng quyền con người đã được Hiến pháp Mỹ bảo vệ bằng các chuẩn mực pháp lý có tính dự đoán và có khả năng thực thi bằng các biện pháp hòa bình. Các chuẩn mực đó đã được thừa nhận nhiều tới mức dường như chúng đã trở thành một phần của cuộc sống và được coi là hiển nhiên cho đến khi phát sinh tranh chấp. Khi tranh chấp nảy sinh, người Mỹ thuộc mọi tầng lớp trong xã hội lại tìm đến bộ máy tư pháp để phân xử quyền và nghĩa vụ hợp pháp của họ. Cơ quan cao nhất giải thích pháp luật và Hiến pháp Hoa Kỳ chính là Tòa án Tối cao Hoa Kỳ. Trải qua gần 220 năm tồn tại, Tòa án Tối cao đã nhanh chóng nâng cao vị thế và phát huy sức mạnh của nó. Khác với các thể chế trước đó, Tòa án Tối cao ngày nay phần lớn quyết định nội dung các bản án và tự lựa chọn các vụ án để xét xử. Quyền của Tòa được phép vô hiệu hóa những hoạt động không hợp hiến của ngành hành pháp và lập pháp đã được phân định từ lâu. Lần đầu tiên khi Chánh án Tòa án Tối cao John Marshall khẳng định đặc quyền này vào năm 1803, ông đã phải cân nhắc liệu một thể chế còn non trẻ như vậy có thể thực thi một quyết định không được ủng hộ rộng rãi hay không. Ngày nay, người dân Hoa Kỳ có thể thể hiện sự bất đồng - và họ thường xuyên làm như vậy - một cách sắc bén và quyết tâm lớn lao với phán quyết này hay phán quyết khác của Tòa. Tuy nhiên, kháng cự lại Tòa chắc chắn là hành động vượt khỏi giới hạn hợp pháp về chính trị, thậm chí cả xã hội nữa. Chúng tôi xin giới thiệu một loạt các bài viết trong số này để giải thích cách thức hoạt động của Tòa án Tối cao. Các bài viết cũng sẽ chứng minh bằng cách nào Tòa án Tối cao lại được người Mỹ tôn trọng và đóng vai trò quan trọng đến vậy trong chế độ lập hiến. Chúng tôi cảm thấy may mắn vì Chánh án William H. Rehnquist đã đem tới cho chúng ta bài giới thiệu và nhiều chuyên gia pháp lý hàng đầu Hoa Kỳ cũng có bài viết trong số này.
Giáo sư A.E. Dick Howard, trường Đại học Virginia, trình bày khái quát vai trò của Tòa án Tối cao trong hệ thống hiến pháp Hoa Kỳ ở nhiều thời điểm khác nhau trong lịch sử dân tộc. Ông đã nêu câu hỏi: “Hệ thống tư pháp không qua bầu cử có vị trí gì trong một nền dân chủ?" và chính điều đó cho phép chúng ta hiểu sâu sắc hơn những người Mỹ ở mỗi thời đại khác nhau đã trả lời câu hỏi đó như thế nào. Giáo sư John Paul Jones, trường Đại học Richmond, lý giải quyền hạn của Tòa án Tối cao - Tòa phải xét xử những vụ nào, có thể xét xử những vụ nào và có thể không xét xử những vụ nào. Bài viết quan trọng này soi sáng tính linh hoạt - chìa khóa dẫn tới thành công của Tòa.
Giáo sư Robert S. Barker, trường Đại học Duquesne, giải thích các quy trình bổ nhiệm và chấp thuận điều chỉnh việc bổ nhiệm vào Tòa án Tối cao. Mặc dù Tổng thống và Quốc hội đều có quyền quyết định của riêng họ, song kết quả mà chúng ta thường thấy là việc lựa chọn được các vị thẩm phán công tâm. Thẩm phán Tòa án Quận Maryland, Ngài Peter J. Messitte, bàn tới nguyên tắc xét xử lại bản án (writ of certiorari), một công cụ pháp lý giúp Tòa án Tối cao lựa chọn các đơn kháng cáo để xét xử lại trong một giai đoạn nhất định. Thẩm phán Messite đề cập tới các thủ tục đang được áp dụng và lý giải những vụ án như thế nào thì dễ được lựa chọn nhất.
Trong vụ Brown kiện Hội đồng Giáo dục, theo đó Tòa án Tối cao tuyên bố phân biệt chủng tộc tại các trường công là vi phạm hiến pháp, có lẽ là phán quyết được ca ngợi nhiều nhất trong thế kỷ XX. Jack Greenberg là một trong những luật sư bào chữa cho các nguyên đơn người Mỹ gốc Phi và chúng tôi trân trọng công bố hồi ký của ông về những lập luận có tính lịch sử này. Chín thẩm phán sẽ không thể hoàn thành nhiệm vụ của họ nếu thiếu sự trợ giúp đắc lực của các cán bộ tại Tòa. Bốn người trong số đó - Thư ký tòa, Trợ lý thẩm phán, người đọc phán quyết và cán bộ thông tin công chúng - thuật lại các công việc, chuyên môn và quá trình họ quyết định làm việc cho Tòa như thế nào.
Kết thúc tạp chí điện tử kỳ này là phần tóm lược những phán quyết có tính bước ngoặt của Tòa án Tối cao, tư liệu tham khảo và phần liệt kê các nguồn thông tin trên mạng Internet. Chúng tôi xin trân trọng giới thiệu chân dung một thiết chế điển hình của Hoa Kỳ. Ban Biên tập
Trung tâm Thông tin Tư liệu
Các dịch vụ của IRC
Dịch vụ Reference Update
Tư liệu dịch
Kinh tế & Thương mại
An ninh khu vực
Các vấn đề toàn cầu
Báo chí, truyền thông và công nghệ thông tin
Các chương trình trao đổi giáo dục
