Chính trị, xã hội và văn hóa Mỹ

NHỮNG SỰ KIỆN QUAN TRỌNG TRONG QUAN HỆ ĐỐI NGOẠI CỦA HOA KỲ (1900-2001)
Tạp chí điện tử của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Tháng 4/2006

GIỚI THIỆU
Ngoại trưởng Condoleezza Rice

Vào những thời kỳ bình thường, khi những tư tưởng, những thể chế và liên minh hiện tồn tại đáp ứng được những thách thức của thời cuộc, thì mục đích của nghệ thuật lãnh đạo nhà nước là quản lý và duy trì trật tự quốc tế đã được xác lập. Song vào những thời kỳ có ý nghĩa đặc biệt, khi những biến đổi của lịch sử như mảnh đất đang dịch chuyển dưới chân chúng ta, thì mục đích của nghệ thuật lãnh đạo nhà nước là thay đổi thể chế và những mối quan hệ đối tác cho phù hợp để thực hiện những mục tiêu mới, trên cơ sở của những nguyên tắc bất biến.

Một trong những thời kỳ quan trọng như vậy đã bắt đầu vào năm 1945, trong đống đổ nát của một trong những “cơn hồng thủy” lớn nhất trong lịch sử loài người. Chiến tranh Thế giới Thứ hai đã hoàn toàn phá vỡ hệ thống quốc tế cũ. Và thời kỳ đó đã trao vào tay một nhóm các nhà lãnh đạo của Hoa Kỳ - những cá nhân như Tổng thống Harry Truman, Ngoại trưởng George C. Marshall (1947-1949) và Dean Acheson (1949-1953), và Thượng nghị sĩ Athur Vandenberg - vai trò của những nhà kiến tạo một thế giới tốt đẹp hơn.

Giải pháp cho những vấn đề của quá khứ giờ đây có vẻ như đã hoàn toàn sáng rõ sau một nửa thế kỷ chậm trễ trong nhận thức. Song không có gì là rõ ràng đối với những người đã sống và làm việc tại thời điểm với những đổi thay chưa từng có tiền lệ đó.

Năm 1946, cuối cùng thì nỗ lực tái thiết nước Đức đã thất bại. Người Đức tiếp tục phải chịu đựng. Nhật Bản đã kiệt sức. Năm 1947, nội chiến diễn ra tại Hy Lạp. Năm 1948, Séc và Xlô-va-ki-a rơi vào tay của Chủ nghĩa Cộng sản sau một cuộc chính biến. Năm 1949, nước Đức bị chia cắt. Liên Xô đã cho nổ thử một quả bom hạt nhân, còn những người cộng sản đã giành thắng lợi trong cuộc nội chiến tại Trung Quốc. Năm 1950, một cuộc chiến tàn khốc đã nổ ra tại Bán đảo Triều Tiên.

Đây không chỉ là những bước lùi mang tính chiến thuật trên con đường hướng đến nền dân chủ phía trước. Khi mà Bức màn Sắt đã phủ xuống khắp châu Âu và Chiến tranh Lạnh bắt đầu định hình, thì người ta còn lâu mới biết được rằng tự do và mở cửa cuối cùng cũng sẽ giành chiến thắng. Tuy nhiên, những nhà lãnh đạo của thời kỳ đó đã thành công rực rỡ trong việc sáng lập các học thuyết, tạo lập được các liên minh và xây dựng được những thể chế bảo vệ tự do, ngăn chặn Chủ nghĩa Cộng sản và cuối cùng dẫn đến sự sụp đổ của Liên Xô, Khối Hiệp ước Vác-xa-va và ý thức hệ Mác-xít–Lê-nin-nít.

Từ năm 1989 đến năm 1991, vào thời điểm cuối của Chiến tranh Lạnh, tôi có cơ hội làm chuyên gia về Liên Xô tại Nhà Trắng. Không có gì tốt hơn công việc đó. Tôi đã tham gia vào những sự kiện mà nhiều người nghĩ chắc sẽ không bao giờ diễn ra: giải phóng Đông Âu, thống nhất nước Đức, và bắt đầu sự sụp đổ một cách hòa bình của chính Liên bang Xô-viết. Những sự kiện có vẻ như là không thể diễn ra ấy, đã diễn ra nhanh chóng và chỉ vài ngày sau, chúng đã trở thành không thể tránh được. Đó là bản chất của những thời khắc đặc biệt. Và giờ đây, tôi nhận ra rằng, tôi đang được thu hoạch từ những quyết định đúng đắn đã được vạch ra từ những năm 1947, 1948 và 1949.

Chúng tôi xin mời quý vị suy ngẫm về những vấn đề này và những lựa chọn ngoại giao quan trọng khác đã xác định chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ. Việc nhìn lại thời kỳ đặc biệt này có thể giúp chúng ta có được viễn cảnh về những thách thức mà chúng ta phải đối mặt ngày nay.

Tổng thống Bush và tôi đều tin rằng, chúng ta lại đang ở trong một thời khắc có ý nghĩa đặc biệt của lịch sử. Nguyên nhân sâu xa của các vụ tấn công ngày 11/9 chính là những biểu hiện bạo lực của ý thức hệ cực đoan trên quy mô toàn cầu, cái ý thức hệ bắt rễ từ sự đàn áp và nỗi thất vọng tại khu vực Trung Đông. Do đó, phản ứng của chúng ta cần phải mang tính nhìn xa trông rộng. Chúng ta cần phải cố gắng để xóa bỏ chính nguồn gốc của chủ nghĩa khủng bố, thông qua việc giúp đỡ những người dân của khu vực bất ổn đó thay đổi cuộc đời và đất nước của chính họ.

Chúng ta biết rằng, con đường tới nền dân chủ là không dễ dàng. Lịch sử của chúng ta là lịch sử của những con người chưa hoàn thiện đã phấn đấu hàng thế kỷ để đạt tới lý tưởng cao cả của những nguyên tắc dân chủ. Khi nhìn sang những dân tộc khác, những người cũng đang phấn đấu vì lý tưởng này, chúng ta tôn trọng và tin tưởng rằng, họ cũng sẽ có thể đạt được nguyện vọng của mình.

Thật giống như việc các nhà kiến tạo của kỷ nguyên hậu Chiến tranh Thế giới Thứ hai đặt nền móng cho những gặt hái về dân chủ của hôm nay. Chúng ta đang đưa ra những quyết định sẽ có ảnh hưởng tới nhiều thập kỷ tới. Nếu chúng ta thành công, chúng ta sẽ chuyển lại cho những người tiếp bước chúng ta một nền tảng để xây dựng trên đó một thế giới của hy vọng, một thế giới mà trong đó hòa bình và tự do thống trị.