Tư liệu dịch: Chính trị, xã hội và văn hóa Mỹ

NỀN CÔNG NGHIỆP ĐIỆN ẢNH NGÀY NAY
Tạp chí điện tử của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, tháng 6/2007

VỀ SỐ BÁO NÀY - HƠN CẢ NHỮNG “QUẢ BOM TẤN”^[1]

Đạo diễn phim đã quá cố Richard Brooks từng nói: “Hình ảnh thu hút sự chú ý đầu tiên, và hình ảnh - giống như âm nhạc - sẽ mang lại cho ta cảm xúc”. Sự hâm mộ cuồng nhiệt của khán giả trên thế giới dành cho các bộ phim của Hollywood trong hơn 100 năm qua là minh chứng cho nhận định này. Trong kỷ nguyên toàn cầu hóa, sức mạnh tình cảm trong phim dễ thẩm thấu vào các nền văn hóa, khiến các bộ phim của Hollywood trở thành sản phẩm xuất khẩu chính của Mỹ sang các nước khác.

Phim ảnh không chỉ là hình thức giải trí. Nó không chỉ đơn thuần là tạo cho khán giả cảm giác hồi hộp không ngừng trong bóng tối. Tạp chí “Nền công nghiệp điện ảnh ngày nay” của chúng tôi thể hiện một cách nhìn về điện ảnh Mỹ, dưới góc độ một ngành công nghiệp. Có một sự thật hiển nhiên nhưng thường bị bỏ qua, đó là một bộ phim thành công hay thất bại thể hiện trước hết ở sức nóng của thị trường. Liệu người ta có bỏ tiền ra xem phim đó không? Đây là câu hỏi chủ yếu của các nhà kinh doanh có thế lực trong ngành công nghiệp điện ảnh khi họ xem xét một dự án làm phim, và đó chính là nhân tố chủ chốt để tìm hiểu điện ảnh Mỹ.

Tuy nhiên, làm phim còn hơn cả việc kinh doanh. Nó là một hình thức nghệ thuật có tính hợp tác cao độ, thu hút hàng trăm con người cho một bộ phim, từ những tài năng đắt giá như diễn viên, đạo diễn, biên kịch cho đến các chuyên gia về dựng phim, ánh sáng và hóa trang cho các ngôi sao.

Cuối cùng, cũng giống như các loại hình văn hóa quần chúng khác, một bộ phim chứa dựng những giá trị lớn hơn mà các nhà sản xuất hiển nhiên muốn đưa vào. Đó là sự đúc kết từ hàng trăm lựa chọn cần có khi làm một bộ phim. Những giá trị đó hiếm khi được thể hiện dưới hình thức các chủ đề hay các thông điệp công khai. Trái lại, chúng thường là hệ quả mang tính tiềm thức của những gì mà các nhà làm phim cố gắng thực hiện, đó là giữ được sự quan tâm của khán giả.

Vậy thì chất Mỹ trong các bộ phim Mỹ ngày nay là gì? Có một câu trả lời nổi tiếng nhưng có vẻ hơi khuôn sáo: đó chính là những “quả bom tấn” - bộ phim được yêu thích trên toàn thế giới và đem về doanh thu cao. “Bom tấn” thường hàm ý phim hành động hoặc phim kinh dị, với ngân sách làm phim từ 100 triệu đô-la trở lên cùng một ngôi sao có thành tích và mang về doanh thu kỷ lục cho các phòng vé. Ngôi sao đó vào vai một anh hùng oai phong, thông minh và kiên quyết, vượt qua bao khó khăn, đấu tranh chống lại những kẻ bất lương, xấu xa âm mưu huỷ diệt nền văn minh nhân loại. Người xem theo dõi nhân vật anh hùng đó bất ngờ triệt phá âm mưu, rồi những cảnh rượt đuổi, và những vụ nổ lớn. Tuy nhiên, nhân vật anh hùng không thể hiện chiều sâu cá tính, nguồn gốc xuất thân hay thể hiện thực tế đời sống của người dân thường.

Tại lễ trao giải của Viện hàn lâm Điện ảnh năm 2007, diễn viên Will Smith lại đưa ra một quan điểm khác: “Điểm chung mà bạn tìm thấy trong các bộ phim Mỹ, điều khiến chúng mang phong cách Mỹ, là chúng không có điểm chung nào cả. Mỗi bộ phim đều khác nhau như chính bản thân nước Mỹ. Một số người ủng hộ và chào đón chúng ta, một số khác chế nhạo chúng ta, có những người hát vì chúng ta, nhưng những người khác lại khóc vì chúng ta. Tuy vậy, mỗi bộ phim đều làm cho thế giới hiểu về chúng ta với tư cách một dân tộc: một đất nước lớn mạnh từ chính những khác biệt về xã hội, chính trị và tôn giáo”.

Ở đây Smith nhấn mạnh một số giá trị gắn với nước Mỹ. Thứ nhất là ý tưởng cho rằng dân tộc này vẫn đang trong quá trình phát triển, một dân tộc mà hệ thống chính trị cho phép nó đi theo định hướng của các lý tưởng. Thứ hai, đó là sự đa dạng, sự tôn vinh tính đa chủng tộc của người Mỹ. Nhìn vào nền công nghiệp điện ảnh Mỹ, chúng ta có thể dễ dàng phát hiện ra một số giá trị khác của người Mỹ, đó là: sự sáng tạo, thiên hướng kinh doanh, sự lạc quan, và sự cởi mở với các nền văn hóa khác hình thành từ các đợt nhập cư.

Một trong những mục đích của chúng tôi trong ấn phẩm này là muốn cho độc giả thấy được phim ảnh Mỹ thực ra phong phú và đa dạng hơn nhiều, chứ không chỉ bó buộc trong khuôn mẫu của những “quả bom tấn”. Những bài viết trong tạp chí này mô tả một ngành công nghiệp đang phát triển. Các tác giả phân tích sự quốc tế hóa ngày càng gia tăng của ngành công nghiệp điện ảnh, cả về khán giả lẫn các nhà làm phim tài năng; xu hướng làm phim độc lập, mang tính cá nhân hơn trong những năm gần đây; thị trường Mỹ dành cho phim sản xuất ở nước ngoài; tác động của Internet và cuộc cách mạng kỹ thuật số đối với cách thức sản xuất và phổ biến phim. Những bài viết ngắn hơn tập trung vào các liên hoan phim như Sundance là nơi nuôi dưỡng các tài năng trẻ và đề cập đến những nỗ lực bảo vệ môi trường của các xưởng phim khi làm phim. Bộ sưu tập ảnh của một số đại diện trong đội ngũ đa quốc gia các nhà biên kịch trẻ, các đạo diễn, các nhà sản xuất và các diễn viên, những người đang gây xôn xao trong môi trường Hollywood đầy cạnh tranh.

Như Richar Brooks đã nhận định, đúng vậy, các bộ phim của Hollywood vẫn mang đến cho thế giới một kho tàng phong phú về hình ảnh và cảm xúc khi chúng ta bước vào thế kỷ 21. Theo lời của Richard Schickelm, người đứng đầu giới phê bình điện ảnh Mỹ: “truyền thống của điện ảnh Mỹ là luôn được vận hành trong tư duy lôgic”.

Ban biên tập