Tư liệu dịch: Chính trị, xã hội và văn hóa Mỹ

CHẶNG ĐƯỜNG DÀI TRANH CỬ: BẦU CỬ Ở HOA KỲ NĂM 2008
Tạp chí Điện tử của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, tháng 10/2007

CỬ TRI MỸ ĐANG THAY ĐỔI
Daniel Gotoff

Các cuộc thăm dò dư luận về bầu cử mới đây cho thấy sự lo ngại, niềm tin và tình cảm của công dân Mỹ khi họ chuẩn bị bỏ phiếu bầu tổng thống năm 2008. Cử tri đang bày tỏ sự lo ngại về mối đe dọa khủng bố, sự bi quan về các vấn đề trong nước, và quan tâm tới việc cải tổ chính phủ. Một chuyên gia thăm dò ý kiến của Đảng Dân chủ kết luận rằng “cử tri Mỹ - những người vốn ít lên tiếng đòi hỏi phải có sự thay đổi cơ bản - giờ đây lại tỏ ra lo ngại hơn nếu đường hướng cũ vẫn được duy trì”. Daniel Gotoff là cộng tác viên của Công ty thăm dò dư luận Lake Research Partners tại Washington, D.C.

Khi cuộc bầu cử tổng thống năm 2008 tới gần, cử tri Mỹ thấy họ đang trong một tình huống có một không hai và rất hỗn độn. Các cuộc thăm dò ý kiến cho thấy đất nước đã sa lầy trong một cuộc chiến mà đại đa số người Mỹ đang phản đối. Gần sáu năm sau sự kiện 11/9/2001, nỗi sợ hãi về một cuộc tấn công khủng bố khác vẫn đeo đẳng trong tâm trí người dân. Cái nhìn bi quan của cử tri trước hàng loạt vấn đề trong nước được củng cố thêm bởi những mối quan ngại ngày càng gia tăng. Tâm lý bất mãn của công chúng tăng lên trong bối cảnh các nhà lãnh đạo được bầu lên của chúng ta bị chỉ trích nhiều. Tuy nhiên, tâm lý bất mãn đó lại bị đối trọng bởi nhận thức cho rằng chỉ có thể chế mạnh như Chính phủ Mỹ mới được trang bị đầy đủ để giúp đất nước vượt qua những thử thách mà nó đang phải đối mặt. Những làn sóng chính trị đang thay đổi trong vài năm qua chứng tỏ một điều rằng không chính đảng nào có thể tự cao tự đại về tính đa số của đảng mình. Hơn thế nữa, lần đầu tiên trong nhiều thập kỷ không có tổng thống hay phó tổng thống đương nhiệm nào ra tranh cử vào chức vụ cao nhất của đất nước.

Trong tình trạng lộn xộn đó, cử tri Mỹ - những người vốn ít đòi hỏi về sự thay đổi cơ bản - giờ đây lại tỏ ra lo lắng hơn nếu duy trì nguyên trạng. Hiện nay, các cuộc thăm dò ý kiến cho thấy chỉ 19% người Mỹ cho rằng đất nước đang đi đúng hướng – con số thấp nhất trong vòng một thập kỷ. (Tháng 7/1997, 44% người Mỹ cho rằng đất nước đang đi đúng hướng và chỉ 40% cho rằng đất nước đang đi chệch hướng). Còn hiện nay, 68% cho rằng đất nước đang bị chệch hướng.

Tâm lý bất mãn lan tràn trong cử tri làm gia tăng đòi hỏi phải thay đổi ở nước Mỹ trên ba lĩnh vực: tăng cường an ninh trong nước và nước ngoài; chia sẻ sự thịnh vượng về kinh tế trong nước; và trách nhiệm lớn hơn của chính phủ đối với người dân.

Lo ngại của dân chúng về khủng bố và an ninh

Mặc dù tâm trạng của cử tri đã thay đổi sâu sắc trong những tháng vừa qua, nhưng có một số thực tiễn chính trị sẽ không thay đổi trong năm 2008. Nổi bật nhất, các cuộc tấn công khủng bố ngày 11/9 và hậu quả của chúng sẽ vẫn chi phối phần lớn thời đại và nền chính trị của chúng ta. Sự lo ngại theo bản năng của cử tri có nghĩa là ba cuộc bầu cử Liên bang kể từ ngày 11/9 về cơ bản, nếu không phải hoàn toàn, đều tập trung vào các vấn đề an ninh.

Theo thăm dò dư luận các cử tri sau khi bỏ phiếu trong hai cuộc bầu cử vừa qua, lo ngại về khủng bố vẫn là vấn đề chủ đạo. Năm 2004, 19% cử tri cho rằng khủng bố là mối lo ngại hàng đầu của họ (thứ hai sau kinh tế với 20%). Tương tự, năm 2006, 72% cử tri Mỹ coi khủng bố là một vấn đề quan trọng trong quyết định bỏ phiếu của họ. Gần đây, tháng 9/2006 lần cuối cùng Hãng tin ABC News đưa ra câu hỏi này, gần ¾ người Mỹ (74%) cho biết họ lo ngại về khả năng sẽ có thêm nhiều cuộc tấn công khủng bố lớn nữa ở nước Mỹ, trong đó có 29% nói họ rất lo ngại. Mặc dù tâm lý lo sợ này đã giảm bớt phần nào trong những năm sau sự kiện 11/9, nhưng về tổng thể thì mức độ lo ngại hầu như không giảm bớt. Tháng 10/2001, chưa đầy một tháng sau vụ tấn công, 81% người Mỹ lo ngại về khả năng xảy ra các cuộc tấn công khủng bố khác trên đất Mỹ (41% rất lo ngại).

Kể từ khi chiếm Iraq và dư luận phản đối cuộc chiến ngày càng gia tăng, những khía cạnh của an ninh và vấn đề khủng bố càng trở nên phức tạp hơn và càng khó nắm bắt hơn từ góc độ chính trị. Tháng 10/2002 người Mỹ cho rằng Đảng Cộng hòa có khả năng giải quyết vấn đề khủng bố hiệu quả hơn Đảng Dân chủ với 47% so với 24%, tức là chênh 23 điểm. Tuy nhiên, tháng 10/2006, quan điểm về vấn đề chủ chốt này đã thay đổi mạnh mẽ, nghiêng về Đảng Dân chủ với 44% so với 37% cho Đảng Cộng hòa.

Năm 2008, cử tri Mỹ sẽ lựa chọn ứng cử viên mà họ tin tưởng nhất, người có thể đảm bảo vị thế của Mỹ trên thế giới.

Tâm lý bi quan tăng lên về các vấn đề trong nước

Mặc dù Iraq và khủng bố là những vấn đề quan tâm hàng đầu, song những lo ngại của cử tri về các vấn đề trong nước cũng căng thẳng không kém. Trên thực tế, các cuộc thăm dò ý kiến cử tri sau khi bỏ phiếu năm 2006 cho thấy lo ngại về kinh tế đi cùng với lo ngại về an ninh quốc gia, vấn đề Iraq và đạo đức. Khi được hỏi về tầm quan trọng của nhiều vấn đề khi quyết định bỏ phiếu bầu Quốc hội, 82% người Mỹ nói rằng kinh tế là cực kỳ quan trọng (39%) hoặc rất quan trọng (43%). Trong khi đó, 74% coi tham nhũng và đạo đức là quan trọng (41% cho là “cực kỳ” quan trọng), 67% coi vấn đề Iraq là quan trọng (35% cho là “cực kỳ” quan trọng), và 72% coi khủng bố là quan trọng (39% cho là “cực kỳ” quan trọng).

Kể từ cuộc bầu cử năm 2006, lo ngại của cử tri về nền kinh tế ngày càng gia tăng. 2/3 (66%) người Mỹ cho rằng điều kiện kinh tế của đất nước là tốt (43%) hoặc tồi tệ (23%). Chỉ có 5% cho rằng nền kinh tế là ngoạn mục và 29% cho rằng nền kinh tế vận hành tốt. Hơn thế nữa, đa số 55% người Mỹ cho rằng nền kinh tế quốc gia đang xuống dốc. 28% khác cho rằng nền kinh tế vẫn vậy – nhưng không phải là dấu hiệu tích cực – và chỉ 16% cho rằng nền kinh tế đang phát triển tốt hơn.

Lo ngại về kinh tế của người Mỹ thay đổi theo thời gian. Lương cao, việc làm ổn định vẫn là những vấn đề chủ chốt. Tuy nhiên, trong một môi trường nơi mà công nhân Mỹ cảm thấy ngày càng khó để có thể theo kịp với chi phí đời sống, thì chăm sóc y tế giờ đây trở thành mối quan ngại kinh tế hàng đầu của cử tri. Khi được hỏi vấn đề kinh tế nào mà cử tri lo ngại nhất, 29% đa số cử tri cho rằng vấn đề họ lo ngại nhất là chi phí y tế tăng lên, con số này cao hơn số cử tri chọn vấn đề thuế cao hơn (24%), chế độ hưu trí đảm bảo (16%), mất việc làm (11%), hoặc các chi phí khác như gửi trẻ và học phí (10%). Mặc dù coi vấn đề chăm sóc y tế là một trong những trụ cột của Giấc mơ Mỹ, nhưng người Mỹ giờ đây là coi chi phí y tế tăng lên là một thách thức trực tiếp đối với khả năng duy trì mức sống trung lưu của các gia đình và thực hiện giấc mơ đó. Cử tri cũng cho rằng chi phí y tế là một cản trở lớn khi khởi động công việc kinh doanh. Thăm dò một hiệp hội thầu khoán cho thấy con số đáng kể 48% muốn khởi động công việc kinh doanh.

Hơn thế nữa, sức ép của quá trình toàn cầu hóa buộc công nhân Mỹ phải cạnh tranh với công nhân được trả lương thấp ở các nước không bảo vệ các quyền cơ bản của người lao động, khiến họ hoài nghi về lợi ích của quá trình này. 65% người Mỹ cho rằng thương mại gia tăng giữa Mỹ và các nước khác chỉ gây tổn hại cho công nhân Mỹ mà thôi. Thực tế này cho thấy đã có sự chuyển đổi trong quan điểm so với cuối thập kỷ trước. Nếu ở thời điểm đó đa số 56% cho rằng thương mại gia tăng làm lợi cho các công ty Mỹ, thì hiện nay nửa số dân Mỹ (50%) cho rằng thương mại đang làm tổn hại công nhân Mỹ.

Quan trọng hơn, trong dân chúng ngày càng có tâm lý cho rằng tầng lớp trung lưu không còn được hưởng lợi từ sự thịnh vượng của đất nước. Trái lại, họ đang mất đi chỗ dựa vì những lợi nhuận khổng lồ chỉ rơi vào tay một số ít người. Chính những cuộc thăm dò dư luận cử tri sau khi bỏ phiếu cho thấy rõ sự suy giảm lòng tin của cử tri về Giấc mơ Mỹ trong thế kỷ XXI. Một nửa số cử tri cho rằng họ có thể xoay sở, còn 17% khác nói họ đang bị tụt lại đằng sau. Chưa đầy 1/3 số cử tri (31%) nói họ chủ động về tài chính. Ngạc nhiên hơn là mức độ bi quan gia tăng của người Mỹ về tương lai của con cái họ. Đa số 40% cho rằng cuộc sống của thế hệ người Mỹ tiếp theo sẽ khó khăn hơn hiện nay, 28% cho rằng không có gì thay đổi, chỉ có 30% cho rằng thế hệ người Mỹ tiếp theo sẽ có cuộc sống tốt đẹp hơn hôm nay. Năm 2008, cử tri Mỹ sẽ lựa chọn ứng cử viên mà họ tin tưởng nhất có thể đảm bảo việc thực hiện Giấc mơ Mỹ, đó là thịnh vượng kinh tế và cơ hội cho người lao động để họ có điều kiện chăm sóc con cái tốt hơn.

Yêu cầu phải thay đổi và tính trách nhiệm ngày càng tăng

Sự lo lắng của dân chúng về các vấn đề đối ngoại và đối nội như cơn bão tích tụ hối thúc Chính phủ Mỹ phải tiến hành cải tổ cơ bản. Cuộc bầu cử năm 2006 là một trong những cách thức dân chúng đòi chính phủ phải có trách nhiệm hơn. Ba phần tư (3/4) số cử tri coi tham nhũng và đạo đức là những vấn đề quan trọng khi bỏ phiếu bầu Quốc hội, và một số lượng cử tri đáng kể (41%) coi đó là những vấn đề cực kỳ quan trọng.

Mặc dù cuộc chiến Iraq có thể giúp giải thích tỷ lệ ủng hộ tổng thống thấp, nhưng nó không giải thích được tại sao Quốc hội mới do đảng đối lập kiểm soát cũng không được cử tri ủng hộ. Tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Bush chỉ là 31%, nhưng tỷ lệ ủng hộ Quốc hội lại còn thấp hơn chỉ 21%. Tóm lại, dân chúng đang đỏi hỏi phải có sự thay đổi và buộc tất cả các nhà lãnh đạo được bầu lên phải có trách nhiệm tác động tới thay đổi đó. Điều đó có nghĩa là đa số 56% người Mỹ hiện nay nhất trí cho rằng “chính phủ liên bang cần phải được cải tổ, tức là phải thực hiện những thay đổi lớn và cơ bản”. Trong khi đó, chỉ có 3% cho rằng “chính phủ liên bang không cần phải thực hiện bất cứ thay đổi nào”.

Bất chấp niềm tin đối với chính phủ suy giảm, hơn nửa số người Mỹ vẫn muốn chính phủ gia tăng vai trò giải quyết những thách thức mà đất nước đang phải đối mặt. 52% cho rằng “chính phủ phải làm nhiều hơn nữa để giải quyết các vấn đề và giúp đáp ứng nhu cầu của người dân. Trong khi đó, chỉ 40% cho rằng “chính phủ đang ôm đồm quá nhiều việc lẽ ra thuộc về doanh nghiệp và các cá nhân”. Đáng lưu ý là những con số này phản ánh xu hướng ngược lại so với gần một thập kỷ trước đây khi 41% dân chúng Mỹ cho rằng “chính phủ phải làm nhiều hơn” và 51% cho rằng “chính phủ đang ôm đồm quá nhiều việc”.

Kết luận là cử tri Mỹ đang thực sự thay đổi, họ trở nên hoài nghi, lo lắng và cảm thấy bất an hơn. Họ cũng hy vọng về tương lai, nhưng thận trọng. Cử tri Mỹ muốn một nhà lãnh đạo thể hiện được khả năng nhận thức và giải quyết những thách thức mà nước Mỹ đang phải đối mặt trong thế kỷ XXI để đảm bảo vị thế của Mỹ trên thế giới. Ngược lại với xu hướng muốn có một nhà lãnh đạo có kinh nghiệm và vững vàng, cử tri Mỹ thực sự muốn có một nhà lãnh đạo đại diện cho sự thay đổi mà phần lớn người dân Mỹ đang đòi hỏi. Ứng cử viên nào có thể dung hòa một cách thuyết phục những khía cạnh có vẻ đầy mâu thuẫn này của sự lãnh đạo sẽ giành được chức tổng thống năm 2008 và sẽ có khả năng làm đất nước chuyển mình trong con mắt người dân Mỹ và cả thế giới.

Những quan điểm trình bày trong bài viết này không nhất thiết phản ánh quan điểm hay chính sách của Chính phủ Mỹ.