Tư liệu dịch: Chính trị, xã hội và văn hóa Mỹ

CHẶNG ĐƯỜNG DÀI TRANH CỬ: BẦU CỬ Ở HOA KỲ NĂM 2008
Tạp chí Điện tử của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, tháng 10/2007

CUỘC BẦU CỬ NĂM 2008 Ở HOA KỲ ĐƯỢC TÀI TRỢ NHƯ THẾ NÀO
Jan Witold Baran

Cuộc chạy đua vào các vị trí bầu cử liên bang Hoa Kỳ đòi hỏi các ứng cử viên phải chi một số tiền khổng lồ để tổ chức các chiến dịch tranh cử. Số tiền mà mỗi ứng cử viên bỏ ra và chi tiêu cho các chiến dịch tranh cử này được Chính phủ Mỹ quy định. Chuyên gia về luật bầu cử Jan Witold Baran giải thích về các quy định pháp luật liên quan đến khoản tiền đóng góp của cá nhân và tổ chức cho các chiến dịch tranh cử. Ông cũng mô tả cách thức xác định số tiền cần chi tiêu cho các chiến dịch đó và giới thiệu về các nguồn vốn tư nhân và nhà nước dùng cho cuộc bầu cử tổng thống.

Từ mùa hè năm 2007, hầu như cả 12 ứng cử viên tổng thống đã bắt đầu khởi động các chiến dịch tranh cử của mình để trở thành vị tổng thống tiếp theo của nước Mỹ. Cuộc tổng tuyển cử mãi đến ngày 4/11/2008 mới diễn ra, song các ứng cử viên này đã sẵn sàng bắt đầu chiến dịch tranh cử để có được sự đề cử của đảng chính trị tương ứng - Đảng Cộng hòa hoặc Đảng Dân chủ. Các đảng này chính thức lựa chọn ứng cử viên cho chức tổng thống vào kỳ đại hội đảng mùa hè năm 2008, nhưng các ứng viên phải bắt đầu tham gia tranh cử trong cuộc bầu phiếu phổ thông sẽ bắt đầu vào tháng 1/2008. Quá trình tranh cử lâu dài và khốc liệt này đòi hỏi các ứng viên phải có kỹ năng, sự kiên định và không mệt mỏi. Nó cũng đòi hỏi họ phải bỏ ra rất nhiều tiền.

Vị trí tổng thống, thượng nghị sĩ và đại biểu hạ viện là những vị trí được bầu thông qua cuộc tổng tuyển cử liên bang; qua đó, người dân Mỹ sẽ chọn ra các thành viên của Nhà Trắng, Thượng viện và Hạ viện Hoa Kỳ ở Washington, D.C. Chiến dịch tranh cử cho các vị trí này được luật liên bang quy định, trong đó chỉ rõ cách thức tìm kiếm nguồn vốn cho các chiến dịch tranh cử, tìm kiếm nguồn vốn này từ ai và bao nhiêu. Các bộ luật tài chính chiến dịch tranh cử liên bang tồn tại hoàn toàn độc lập với các bộ luật của bang là những quy định điều tiết các cuộc tuyển cử cho những vị trí công tác cấp địa phương hoặc cấp bang, ví dụ như thống đốc, thị trưởng và thành viên của cơ quan lập pháp bang. Vì vậy, một ứng viên cho vị trí cấp liên bang phải tuân thủ luật liên bang - thường là những bộ luật phức tạp và khắt khe hơn. Các ứng cử viên chức tổng thống phải chi hàng trăm triệu đô-la cho chiến dịch tranh cử trực tiếp tại một quốc gia có hơn 100 triệu cử tri nhưng con đường để họ tìm kiếm được và chi tiêu nguồn vốn này lại bị quản lý rất chặt chẽ.

Tổ chức chiến dịch tranh cử

Một ứng viên chức tổng thống phải thành lập một tổ chức có nhiệm vụ tiến hành chiến dịch tranh cử, gọi là ủy ban chính trị. ủy ban chính trị này phải có một thủ quỹ và phải đăng ký với Ủy ban Bầu cử Liên bang (FEC). Mặc dù có tên là ủy ban bầu cử liên bang song ủy ban này chỉ giám sát và cưỡng chế thi hành các luật tài chính của chiến dịch tranh cử chứ không có vai trò tiến hành bầu cử. Tại Hoa Kỳ, tiến trình đăng ký cử tri, bỏ phiếu và đếm số phiếu là trách nhiệm của các cơ quan bầu cử bang và địa phương.

Có nhiều loại ủy ban chính trị được đăng ký với FEC. Ngoài các ứng cử viên, các đảng chính trị cũng phải đăng ký ủy ban của mình với cơ quan này. Ngoài ra, bất kỳ nhóm công dân xã hội tư nhân nào cũng có thể thành lập một ủy ban chính trị, bao gồm các cá nhân từ các liên đoàn lao động, các tổ chức đoàn thể, hoặc các hiệp hội thương mại. Các ủy ban chính trị này thường có các ủy ban hành động chính trị (gọi tắt là PAC) và cũng được đăng ký với FEC.

Sau khi đã đăng ký, các ủy ban chính trị có thể bắt đầu tìm kiếm nguồn vốn cho chiến dịch tranh cử. Tất cả các nguồn vốn này và các khoản chi cho chiến dịch đều phải được công bố công khai trong các báo cáo được gửi tới FEC mỗi tháng hoặc mỗi quý một lần. Dân chúng cũng có thể truy cập các báo cáo này trên trang web của FEC [http://www.fec.gov]. Nhiều tổ chức tư nhân cũng có trang web để giám sát số tiền đóng góp và chi tiêu của các ứng cử viên, của các đảng chính trị và của các PAC.

Những nguồn đóng góp hợp pháp

Tất cả tiền tài trợ cho ứng cử viên liên bang hoặc cho các ủy ban chính trị đều phải từ các cá nhân hoặc các ủy ban đã đăng ký với FEC. Các đóng góp trực tiếp từ các tổ chức đoàn thể hoặc các liên đoàn lao động đều bị ngăn cấm, mặc dù các đơn vị này có thể tài trợ cho các ủy ban hành động chính trị (PAC) trong việc tìm kiếm nguồn tài trợ từ các cá nhân. Đóng góp bằng tiền mặt lớn hơn 100 đô-la cho các PAC được coi là bất hợp pháp, cũng như vậy đối với các khoản đóng góp của cá nhân đang ở nước ngoài, ví dụ như từ những người không được coi là công dân Mỹ do không được công nhận là đang thường trú trên lãnh thổ Mỹ. Tuy nhiên, các công dân nước ngoài được công nhận là đang thường trú tại Mỹ lại có thể đóng góp mặc dù họ không có quyền bỏ phiếu trong cuộc bầu cử.

Hạn mức đóng góp

Số tiền mà một cá nhân hoặc ủy ban chính trị có thể đóng góp được ràng buộc bởi các hạn mức khác nhau. Ví dụ như, một cá nhân không được đóng góp nhiều hơn 2.300 đô-la cho bất kỳ chiến dịch tranh cử nào của ứng viên. Hạn chế này được tính theo "cuộc bầu cử". Như vậy, một cá nhân có thể đóng góp nhiều nhất là 2.300 đô-la cho chiến dịch tranh cử phổ thông và nhiều nhất 2.300 đô-la nữa cho chiến dịch tranh cử tổng tuyển cử của ứng viên đó. Vợ chồng được coi là các cá nhân riêng rẽ, vì vậy, đối với một cặp vợ chồng thì giới hạn này tăng gấp đôi, có nghĩa là tối đa 4.600 đô-la cho một cuộc bầu cử.

Ngoài hạn chế về số lượng tiền có thể được đóng góp cho các ứng viên (và các loại hình ủy ban khác), các cá nhân cũng là đối tượng phải tuân thủ quy định về giới hạn tổng thể. Một cá nhân không được đóng góp nhiều hơn 108.200 đô-la cho tất cả các ứng viên liên bang và các ủy ban chính trị trong hai năm diễn ra vòng bầu cử. (Hạn chế này được điều chỉnh hai năm một lần sao cho phù hợp với tỷ lệ lạm phát).

Các PAC là đối tượng điều chỉnh của quy định đóng góp tối đa 5.000 đô-la cho chiến dịch tranh cử của ứng viên trong mỗi cuộc bầu cử. Tổng số tiền do các đảng chính trị tài trợ cũng bị hạn chế song ở mức rộng rãi hơn so với số tiền tài trợ của PAC cho một ứng viên.

Như vậy, một ứng viên chức tổng thống mong muốn có 23 triệu đô-la cho chiến dịch tranh cử của mình - một số tiền tương đối nhỏ cho chiến dịch tranh cử tổng thống - và phải làm thế nào để thu hút được những nhà tài trợ cá nhân - những người này có thể tài trợ không quá 2.300 đô-la, và các PAC - không quá 5.000 đô-la. Để có được 23 triệu đô-la cho chiến dịch tranh cử, ứng viên này ít nhất phải có 1000 người tài trợ. Thông thường, trên thực tế, ứng viên phải nỗ lực tìm kiếm hàng nghìn nhà tài trợ, vì phần lớn trong số họ đều không đóng góp ở mức tối đa mà pháp luật cho phép.

Chi tiêu cho chiến dịch tranh cử

Để tiến hành các chiến dịch tranh cử, ứng viên phải thuê đội ngũ, tìm địa điểm để đặt văn phòng, đi lại, tiến hành nghiên cứu, phát hành tài liệu chiến dịch tranh cử, quảng cáo trên đài phát thanh và truyền hình, trên các xuất bản phẩm, trên Internet, tổ chức nhiều cuộc tiếp xúc với cử tri và các sự kiện huy động tài trợ. Ứng cử viên Hạ viện cũng tiến hành các hoạt động tương tự tại các địa hạt nghị viện cụ thể, trong khi đó, ứng viên thượng viện cũng tổ chức tiếp xúc với cử tri ở khu vực bầu cử - là toàn thể bang của họ.

Các ứng viên cho chức tổng thống có một nhiệm vụ nặng nề là tổ chức các chiến dịch tranh cử tại từng bang, và sau đó, nếu được bổ nhiệm, phải tổ chức chiến dịch tranh cử trên toàn quốc. Kế hoạch ban đầu của chiến dịch tranh cử tổng thống - để giành được sự bổ nhiệm của đảng - sẽ tập trung vào các bang đầu tiên. Như vậy, các ứng viên sẽ tổ chức chiến dịch tranh cử ở các bang Iowa, New Hampshire, Nam Carolina, Nevada và Florida, tất cả các bang này đều tổ chức họp kín hoặc bầu cử phổ thông vào tháng 1/2008. Trong quá khứ, các bang khác đã tổ chức bầu phiếu phổ thông trong vòng bầu cử tháng 6. Tuy nhiên, trong năm 2008, đa số các bang bao gồm cả các bang lớn như California, New York và Texas đều tổ chức bầu cử phổ thông vào ngày 5 tháng 2. Điều này đã rút ngắn đáng kể lịch trình bầu cử và đặt ra rất nhiều đòi hỏi đối với các chiến dịch tranh cử tổng thống, đặc biệt trong hoạt động tìm kiếm nguồn tài trợ ước tính ít nhất là 100 triệu đô-la - nhằm tài trợ cho các hoạt động trong cuộc bầu phiếu phổ thông này. Huy động bao nhiêu vốn tài trợ và chi tiêu nó như thế nào là vấn đề mà công chúng rất quan tâm, mặc dù các ủy ban tổ chức chiến dịch đã phải báo cáo công khai chi tiêu tài chính cho FEC. Các báo cáo này, đặc biệt là trong năm 2007 và vào tháng 1/2008 được coi là "số tiền ban đầu" vì chúng là phong vũ biểu đo lường tổng số tiền tài trợ mà một ứng cử viên có thể huy động được trước khi bắt đầu vòng bỏ phiếu cuối cùng.

Kinh phí nhà nước dành cho các chiến dịch tranh cử

Từ năm 1976, các ứng viên cho chức tổng thống được cho phép tham gia vào hệ thống tài trợ bằng kinh phí nhà nước, trong đó Chính phủ Hoa Kỳ tài trợ cho các chiến dịch tranh cử có chất lượng. Trước cuộc bầu cử năm 2000, tất cả các ứng viên được bổ nhiệm tranh cử vào chiếc ghế tổng thống đều phải tham gia vào hệ thống này, thông qua chấp nhận nguồn tài trợ của chính phủ nhưng để đổi lại, họ phải hứa rằng sẽ không chi tiêu vượt quá một mức cụ thể nào đó. Tuy nhiên, hệ thống này ngày càng trở nên không hấp dẫn đối với các ứng viên vì mức hạn chế chi tiêu thường quá thấp và ít hơn số tiền mà phần lớn các ứng viên đều có thể dễ dàng huy động được từ các nguồn vốn tư nhân. Kết quả là, vào năm 2000 - là năm Thống đốc George W. Bush trở thành ứng viên lớn đầu tiên từ bỏ các nguồn vốn tài trợ của nhà nước ngay từ vòng tranh cử đầu tiên. Bốn năm sau, Tổng thống Bush, một đảng viên Cộng hòa và hai ứng cử viên Dân chủ là Thượng nghị sĩ John Kerry và Thống đốc Howard Dean đã lựa chọn không sử dụng vốn nhà nước cho các vòng bầu cử đầu tiên. Năm 2008, dự báo là lần đầu tiên trong lịch sử, tất cả các ứng viên lớn của cả đảng Cộng hòa và đảng Dân chủ, trừ ứng viên đảng Dân chủ John Edwards, sẽ không sử dụng vốn nhà nước ngay từ vòng tranh cử này. Có vẻ như các ứng viên được bổ nhiệm tranh cử tổng thống của cả hai đảng cũng đều sẽ dựa vào nguồn vốn tư nhân trong các chiến dịch tranh cử cho vòng tổng tuyển cử.

Các chiến dịch tranh cử tiêu tốn mất bao nhiêu tiền?

Khó có thể dự báo trước được tổng số tiền mà các chiến dịch tranh cử sẽ tiêu tốn trong năm 2008, nhưng cũng có thể có một nhận định tương đối chắc chắn: cuộc bầu cử năm 2008 sẽ tiêu tốn nhiều tiền hơn bất kỳ cuộc bầu cử nào trước đó. Vào năm 2004, Tổng thống Bush đã huy động được 270 triệu đô-la cho vòng đua đầu tiên và nhận được 75 triệu đô-la từ nguồn vốn nhà nước cho cuộc đua cuối cùng. Thượng nghị sĩ Kerry, ứng viên đối lập, đã huy động được 235 triệu đô-la cho vòng đua đầu tiên và cũng nhận 75 triệu đô-la cho cuộc chạy đua tổng tuyển cử. Vào năm 2008, số ứng viên và hạn mức tài trợ tối đa cho một cá nhân đã tăng lên (từ 2.000 đô-la năm 2004 lên 2.300 đô-la cho năm 2008). Số lượng người dân Mỹ đóng góp cho các chiến dịch tranh cử cũng đã tăng lên đáng kể do việc đóng góp này đã trở nên dễ dàng và tiện ích hơn thông qua trang web và Internet.

Ngoài các khoản chi tiêu của ứng viên, các đảng chính trị, các ủy ban hành động chính trị và các nhóm lợi ích khác cũng có các khoản chi của mình. Vào năm 2004, Trung tâm Hỗ trợ Chính trị đã ước tính khoảng 3,9 tỷ đô-la đã được chi ra bởi các ứng cử viên liên bang, các đảng chính trị và các thể chế khác cho các chiến dịch tranh cử trong năm này. Con số này đã cao hơn số tiền chi cho các chiến dịch tranh cử trong năm 2000. Tỷ lệ này còn tiếp tục tăng lên vào đợt tổng tuyển cử năm 2008.

Các nhận định bày tỏ trong cuộc phỏng vấn này không phản ánh quan điểm hoặc chính sách của Chính phủ Hoa Kỳ.