Quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ

Cảm ơn các bạn về cuộc gặp hôm nay trong khuôn khổ chuyến thăm Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh của tôi. Tôi có một chương trình làm việc rất bận rộn về nhiều vấn đề khác nhau. Điều này thể hiện quan hệ đối tác chặt chẽ giữa Hoa Kỳ và Việt Nam.

Tại Hà Nội, tôi có vinh hạnh được gặp gỡ Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng , Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Giáo dục Nguyễn Thiện Nhân và một số quan chức khác. Trong các cuộc gặp này, chúng tôi tập trung vào những lĩnh vực mà hai bên có thể đẩy mạnh quan hệ song phương. Mục tiêu của Hoa Kỳ là làm sâu sắc hơn quan hệ kinh tế và thương mại, mở rộng hợp tác ngoại giao hai nước, khuyến khích cải cách và mở rộng hợp tác nhằm tăng cường hoà bình và an ninh khu vực. Uỷ ban Cố vấn Hỗn hợp về Chất Da cam/Dioxin cũng đã nhóm họp trong tuần này. Hoạt động của Uỷ ban là một bằng chứng nữa về sự hợp tác thành công và đang mang lại những kết quả tích cực.

Giáo dục là ưu tiên hàng đầu của chúng tôi. Trong vài tuần tới, các thành viên của Nhóm Công tác Giáo dục sẽ họp nhằm trao đổi cách thức để hai bên có thể đẩy mạnh hợp tác trong lĩnh vực này. Nhóm Công tác này sẽ nghiên cứu phương cách để hai bên có thể tăng số sinh viên Việt Nam sang học tập tại Hoa Kỳ và số sinh viên Mỹ tại Việt Nam, đồng thời tìm ra phương hướng nhằm tăng cường quan hệ giữa các trường đại học Mỹ và Việt Nam. Chúng tôi cũng muốn  kết nối các công ty của Mỹ với các trường đại học Việt Nam nhằm giúp sinh viện tốt nghiệp có được các kỹ năng cần thiết để tìm được các công việc tốt trong nền kinh tế mới của Việt Nam.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, nơi tôi sẽ đến tiếp sau đây, bên cạnh các cuộc họp với quan chức chính phủ, tôi sẽ gặp gỡ lãnh đạo các doanh nghiệp địa phương để trực tiếp tìm hiểu về tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Hoa Kỳ đã trở thành nhà đầu tư lớn thứ bảy của Việt Nam.  Sự gia tăng tính minh bạch, quyết tâm chống tham nhũng, cam kết chống lạm phát và duy trì ổn định sẽ kích thích đầu tư nhiều hơn.

Trong suốt chuyến đến thăm, tôi đã nhấn mạnh việc Hoa Kỳ chú trọng đối thoại về nhân quyền một cách thẳng thắn và hiệu quả. Những cải thiện về quản trị, nền pháp quyền, và bảo vệ nhân quyền sẽ làm sâu sắc hơn nữa mối quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam và chắc chắn sẽ đóng góp vào mục tiêu của chính Việt Nam về việc hội nhập hơn nữa vào cộng đồng quốc tế.

Tóm lại, tôi muốn nói rằng chuyến thăm Hà Nội ngắn ngày của tôi khẳng định sự lạc quan của tôi về triển vọng của mối quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam trong những năm sắp tới.

Xin mời các bạn đặt câu hỏi.

Câu hỏi: Tôi là Ben Stocking, phóng viên AP. Ông có đề cập đến cuộc họp của Uỷ ban Cố vấn Hỗn hợp về vấn đề Chất Da cam/dioxin. Một số người Việt Nam tỏ ra thất vọng về khoản tiền mà Hoa Kỳ dành cho việc này. Họ hài lòng với việc Quốc hội Mỹ đã dành 3 triệu đô-la. Tuy nhiên, có một sự đồng thuận rằng chi phí cho việc làm sạch chất Da cam/dioxin tốn kém hơn rất nhiều. Ông có nghĩ Hoa Kỳ nên hoặc sẽ xem xét dành thêm tiền cho việc làm sạch chất Dioxin ở Việt Nam hay không?

Thứ trưởng Negroponte: Trước hết, để trả lời chung cho câu hỏi của anh, tôi muốn nói rằng mặc dù việc tập trung vào tương lai của mối quan hệ hai nước là rất quan trọng và đó là lĩnh vực cần nhiều nỗ lực nhất, chúng ta vẫn cần phải giải quyết các di sản của chiến tranh. Tôi rất hài lòng khi nói rằng đó là những vấn đề mà chúng tôi đang hợp tác tích cực với Chính phủ Việt Nam như vấn đề Chất Da cam, tù binh chiến tranh (POW), người mất tích trong chiến tranh (MIA), hoặc tháo gỡ bom mìn còn sót lại sau chiến tranh. Hai nước đang có đối thoại cũng như có các hoạt động tích cực và mang tính xây dựng về tất cả các vấn đề này.

Anh hỏi về khoản tiền cụ thể và liệu nó có đủ cho vấn đề này không. Cách tiếp cận của chúng tôi, trên cơ sở thảo luận với Chính phủ Việt Nam, là trước hết phải có các hoạt động trao đổi quan trọng giữa các chuyên gia về lĩnh vực này. Đây là việc đang được thực hiện trong tuần này tại Hà Nội. Như vậy đã có sự trao đổi thông tin một cách đầy đủ.

Các giải pháp khắc phục cũng đang được triển khai. Hiên nay, chúng ta cần tập trung xác định các khu vực ưu tiên. Ví dụ, một trong những khu vực ưu tiên là vùng quanh Đà Nẵng. Ngoài ra cũng có một vài địa điểm khác được xác định là khu vực ưu tiên.

Ngoài các giải pháp khắc phục, từ rất lâu chúng tôi cũng đã cung cấp nguồn lực để điều trị người khuyết tật Việt Nam bất kể nguyên nhân của tình trạng khuyết tật. Chúng tôi đã cung cấp hàng chục triệu đô la trợ giúp người khuyết tật Việt Nam mà không tính đến nguyên nhân tình trạng khuyết tật của họ.

Câu hỏi: Tôi là phóng viên báo Quân Đội Nhân Dân. Các công ty Việt Nam và một số công ty Mỹ đã có các hợp đồng hợp tác trên khu vực biển Nam Trung Hoa mà chúng tôi gọi là Biển Đông. Tuy nhiên có việc tranh chấp hải phận, thường với Trung Quốc. Khi tranh chấp xảy ra, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ dựa trên những cơ sở pháp lý nào để ra các tuyên bố liên quan?

Thứ trưởng Negroponte:  Trước hết, về thẩm quyền pháp lý trên biển, các nước có tranh chấp phải tự  giải quyết phù hợp với Công ước về Luật Biển của Liên Hợp Quốc.

Bản thân chúng tôi không đưa ra quan điểm về bất kỳ vụ tranh chấp cụ thể nào. Tuy nhiên, chúng tôi tin rằng các tranh chấp cần phải được giải quyết một cách hoà bình và không dùng đến các biện pháp cưỡng bức. Chúng tôi tin rằng các công ty của Mỹ mà anh đề cập có quyền tham gia vào các hoạt động thuộc lĩnh vực của họ.

Câu hỏi: Tôi là phóng viên AFP. Ông nói đã có thảo luận về vấn đề nhân quyền. Ông có thể cho biết ông có thay mặt phía Hoa Kỳ đề cập trường hợp cụ thể nào hay không? Nếu có, đó là trường hợp nào?

Thứ trưởng Negroponte: Với câu hỏi của bạn, trước hết tôi xin trả lời là có. Chúng tôi đã thảo luận vấn đề nhân quyền trong rất nhiều cuộc đối thoại, đặc biệt là trong cuộc gặp Bộ trưởng Ngoại giao cũng như trong cuộc gặp với các đại diện của khu vực xã hội dân sự tối hôm qua. Tuy nhiên, tôi không đề cập trường hợp cụ thể nào. Như đã nói trong phần phát biểu khai mạc, đây là vấn đề chúng tôi tin rằng rất quan trọng. Chúng tôi cho rằng mức độ giải quyết tình hình nhân quyền tại Việt Nam một cách thích đáng và hiệu quả sẽ có lợi cho vị thế của Việt Nam trong cộng đồng quốc tế và tất nhiên, theo quan điểm của chúng tôi, cũng sẽ mang lại lợi ích cho người dân Việt Nam.     

Câu hỏi: Tôi là phóng viên Đài Truyền hình Việt Nam. Hôm qua ông có cuộc gặp với Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thiện Nhân. Ông đánh giá như thế nào về hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Hoa Kỳ? Xin ông nói cụ thể về mối quan hệ hợp tác này? 

Thứ trưởng Negroponte: Tất nhiên rồi. [Xin lỗi, nếu cho tôi thời gian một tuần, tôi sẽ có thể phiên dịch cho anh, cười].

Chúng tôi đã có một cuộc gặp rất tốt đẹp. Giáo dục là một trong những lĩnh vực hợp tác giữa Hoa Kỳ và Việt Nam mà tôi cho rằng rất thú vị. Ngài Bộ trưởng Giáo dục đã nói đến mong muốn sẽ đào tạo 20.000 tiến sỹ trong 12 năm tới, trong đó có một nửa được đào tạo ở nước ngoài và một nửa được đào tạo ngay ở trong nước. Do đó, một trong những lĩnh vực chúng tôi thảo luận là các giải pháp làm tăng số sinh viên Việt Nam sang Mỹ du học nhằm giúp đạt được mục tiêu nói trên. Tôi cho rằng đó cũng là mục tiêu tôi muốn theo đuổi sau khi trở về Mỹ.

Một lĩnh vực khác nữa mà chúng tôi đã thảo luận là việc Bộ Giáo dục có kế hoạch xây dựng các trường đại học ở Việt Nam sử dụng giáo trình của nước ngoài. Ngài Bộ trưởng đã nêu ví dụ về một trường Đại học của Đức đang được mở tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ngài cho biết rất quan tâm đến việc các trường đại học của Hoa Kỳ có hoạt động hợp tác tương tự với Việt Nam.

Vấn đề cuối mà chúng tôi đã thảo luận là mong muốn của chính phủ, và tôi chắc chắn rằng nhiều người khác cũng có chung mong muốn này, về nỗ lực nâng cao chất lượng và số lượng các chương trình đào tạo tiếng Anh tại Việt Nam.

Câu hỏi: Tôi là phóng viên Prensa Latina. Đối với tình hình nhân quyền và tầm quan trọng các tiến bộ trong lĩnh vực này tại Việt Nam, xin ông cho biết liệu chúng ta có áp dụng các tiêu chuẩn về nhân quyền được công nhận từ những năm 1960 hay không? Việt Nam đã phải trải qua chiến tranh, phải chịu những hậu quả của chất Da cam. Ông có nói Việt Nam cần cải thiện tình hình nhân quyền để nâng cao vị thế trong cộng đồng quốc tế. Vậy tiêu chuẩn về nhân quyền tại những thời điểm khác nhau như thế nào? 

Thứ trưởng Negroponte: Tôi chắc rằng nếu bạn hỏi hầu hết người dân Việt Nam, họ sẽ nói tình hình hiện nay đã thay đổi và được cải thiện đáng kể so với những năm 1960. Một ví dụ là kinh tế Việt Nam liên tục tăng trưởng với tốc độ 7-8 phần trăm một năm trong vòng một thập kỷ qua, đây được đánh giá là một trong những điều thần kỳ có thật về phát triển kinh tế. Việc đó đã giúp người Việt Nam thoát khỏi đói nghèo, mang lại cho họ nhiều không gian và cơ hội hơn để phát triển đời sống cá nhân. Đó là quan sát đầu tiên của tôi, để trả lời cho câu hỏi của bạn.  

Các cơ hội cho việc phát triển và tạo không gian cho cá nhân đã được cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, vẫn tồn tại một số vấn đề, như bạn vừa nhắc đến và tôi cũng đã đề cập, đặc biệt trong lĩnh vực các quyền về chính trị. Mọi người đều biết quan điểm của chúng tôi về vấn đề này. Đây là một lĩnh vực mà chúng tôi không nhất thiết phải đồng ý hoàn toàn với Chính phủ Việt Nam. Tuy nhiên, tôi cho rằng chúng tôi đánh giá cao việc lĩnh vực đó nằm trong nghị trình đối thoại song phương giữa hai nước. Chúng ta vừa có cuộc đối thoại về nhân quyền; Trợ lý Ngoại trưởng phụ trách các vấn đề Nhân quyền đã đến Việt Nam và có các cuộc thảo luận sâu sắc với Chính phủ Việt Nam.

Do đó, tôi trông đợi đây là vẫn đề sẽ tiếp tục được hai chính phủ thảo luận, nhưng sẽ nằm trong bối cảnh quan hệ hữu nghị giữa hai nước ngày càng được mở rộng và cải thiện.

Câu hỏi: Tôi là phóng viên báo Tuổi Trẻ. Ông đã thảo luận với Chính phủ Việt Nam về vấn đề tham nhũng như thế nào?

Câu hỏi thứ hai của tôi là, tôi rất thích giọng Sài Gòn của ông [cười]. Ông có cảm tưởng như thế nào khi trở lại Việt Nam sau 35 năm?

Thứ trưởng Negroponte: Về câu hỏi thứ nhất, một trong những chủ đề thường xuyên được thảo luận giữa Đại sứ quán của chúng tôi và Chính phủ Việt Nam là nền pháp quyền, các vấn đề liên quan đến tham nhũng, và việc tăng cường nền pháp quyền, theo quan điểm của chúng tôi, sẽ giúp kinh tế Việt Nam, người dân Việt Nam phát triển và trở nên thịnh vượng hơn như thế nào. Do đó, chúng tôi cho rằng việc chống tham nhũng và cải thiện nền pháp quyền chính là vì lợi ích của Chính phủ và người dân Việt Nam.   

Còn về giọng nói theo phương ngữ Sài Gòn của tôi, tôi rất vui mừng khi trở lại Việt Nam sau 35 năm. Nhiều khi tôi tự hỏi tại sao lại mất nhiều thời gian đến vậy cho việc trở lại. Tôi rất lạc quan về tương lai quan hệ hai nước. Tôi rất mong đợi chuyến thăm thành phố Hồ Chí Minh mà tôi sẽ tiến hành ngay sau cuộc họp báo này. Chúng tôi sẽ bay vào thành phố Hồ Chí Minh và ở đó hai ngày. Đây sẽ là cơ hội để tôi xem thành phố này đã thay đổi như thế nào.

Tuy nhiên, có lẽ điều làm tôi lạc quan nhiều nhất chính là việc hai nước đã trải qua một cuộc chiến rất cay đắng. Đó là một cuộc chiến khó khăn cho cả hai phía. Nhưng tôi thấy cả hai phía đều có một thiện chí lớn lao trong việc mong muốn xây dựng quan hệ một cách tích cực trong tương lai. Tôi cho rằng đây là một cảm nghĩ có tính phổ quát. Và tất nhiên đó cũng là cách tôi cảm nhận về quan hệ song phương.

Như tôi đã nói, giờ là lúc chúng tôi phải ra sân bay. Xin cảm ơn các bạn về cuộc gặp gỡ buổi sáng hôm nay. Xin cảm ơn.